Hình vector (PDF, EPS, SVG) lưu đường nét và chữ dưới dạng công thức nên phóng to bao nhiêu cũng sắc; ảnh điểm (TIFF, PNG, JPEG) lưu một lưới điểm ảnh nên độ nét phụ thuộc số điểm ảnh ở kích thước in thật. Biểu đồ nên xuất vector; ảnh chụp, ảnh hiển vi xuất ảnh điểm đủ DPI theo yêu cầu tạp chí.
Hệ thống nộp bài từ chối hình, hoặc ban biên tập gửi lại thư yêu cầu “hình chất lượng cao hơn”, là chuyện rất hay gặp ở vòng cuối. Hầu hết trường hợp không phải do hình xấu mà do hiểu sai DPI, chọn định dạng không hợp, hoặc phông chữ không được nhúng. Nắm vài khái niệm dưới đây là tránh được.
Vector và ảnh điểm khác nhau thế nào?
So sánh hai loại theo những điều tạp chí quan tâm:
| Tiêu chí | Vector | Ảnh điểm |
|---|---|---|
| Định dạng | PDF, EPS, SVG | TIFF, PNG, JPEG |
| Hợp với | Biểu đồ, sơ đồ, hình nét, chữ | Ảnh chụp, ảnh hiển vi, ảnh quét, bản nhiệt có hàng triệu ô |
| Phóng to | Luôn sắc | Vỡ hạt khi vượt độ phân giải |
| Chữ trong hình | Có thể giữ là chữ, chỉnh và tìm kiếm được | Thành điểm ảnh |
| Cần chú ý | Nhúng phông chữ; EPS không hỗ trợ độ trong suốt | Đủ DPI ở cỡ in thật; tránh nén mất dữ liệu cho hình nét |
| Dung lượng | Nhỏ với biểu đồ thường, lớn khi có hàng trăm nghìn điểm | Tăng theo bình phương độ phân giải |
Hình hỗn hợp, như ảnh hiển vi có thêm thước tỷ lệ và chữ, có thể lưu PDF với ảnh nhúng bên trong; phần chữ vẫn là vector. Một số tạp chí yêu cầu tách riêng; đọc hướng dẫn.
DPI tính ở đâu mới đúng?
DPI chỉ có nghĩa khi gắn với kích thước in
DPI (điểm ảnh trên mỗi inch) là số điểm ảnh chia cho kích thước in. Một ảnh rộng 1.000 điểm ảnh in ở bề rộng 85 mm, khoảng 3,35 inch, đạt khoảng 300 DPI; cũng ảnh đó in ở 170 mm chỉ còn khoảng 150 DPI. Vì vậy câu hỏi đúng không phải “ảnh này bao nhiêu DPI” mà là “ở kích thước nó sẽ được in, ảnh này bao nhiêu DPI”.
Đổi con số DPI trong tệp không thêm chi tiết
Nhiều phần mềm cho đổi DPI ghi trong tệp từ 72 lên 300 mà không đổi số điểm ảnh, kết quả là kích thước in nhỏ lại, chi tiết giữ nguyên. Phóng ảnh lên bằng nội suy thì tăng số điểm ảnh nhưng không tạo thêm chi tiết thật, chỉ làm mờ. Muốn đủ DPI, phải xuất lại từ nguồn ở độ phân giải cao, hoặc chụp, quét lại.
Mức DPI thường gặp
Yêu cầu khác nhau giữa các nhà xuất bản. Mô thức chung: ảnh chụp và ảnh màu cần ít nhất khoảng 300 DPI ở cỡ in; hình nét đen trắng cần cao hơn nhiều vì đường mảnh dễ răng cưa; hình kết hợp ảnh và nét nằm giữa. Lấy con số chính xác từ mục hướng dẫn hình (artwork guidelines) của tạp chí bạn nộp.
Cỡ hình theo cột của tạp chí
Tạp chí dàn trang theo cột, nên hình thường được in ở một trong vài bề rộng cố định: một cột, một cột rưỡi, hoặc hai cột. Ở nhiều tạp chí khổ A4, một cột vào khoảng 85 đến 90 mm, hai cột khoảng 170 đến 180 mm; con số chính xác nằm trong hướng dẫn tác giả. Chiều cao tối đa thường là chiều cao vùng in của trang, trừ chỗ cho chú thích.
Nguyên tắc quan trọng nhất: vẽ hình ở đúng bề rộng sẽ in, không vẽ to rồi để tạp chí thu nhỏ. Khi thu nhỏ, chữ 10 pt trên màn hình có thể còn 5 pt trên giấy, đường mảnh gần như biến mất. Đặt kích thước hình bằng milimét hoặc inch ngay trong lệnh lưu, như ggsave(width = 85, units = 'mm') trong R hay figsize tính bằng inch trong matplotlib, rồi chọn cỡ chữ theo điểm in thật.
Nhúng phông chữ và kiểm tệp PDF
Vì sao phải nhúng
Tệp PDF hay EPS không nhúng phông chỉ ghi tên phông. Máy của tạp chí không có phông đó sẽ thay bằng phông khác: chữ lệch, tiếng Việt có dấu có thể thành ô vuông. Hệ thống nộp bài của nhiều nhà xuất bản tự kiểm và từ chối tệp không nhúng phông.
Kiểm bằng lệnh
Công cụ pdffonts trong bộ poppler liệt kê mọi phông trong tệp PDF; cột emb phải là yes ở mọi dòng. Khi thử xuất một hình ggplot2 có nhãn tiếng Việt bằng thiết bị PDF mặc định của R, pdffonts cho thấy phông Helvetica không được nhúng và R báo conversion failure với các chữ như ơ, đ; xuất lại bằng device = cairo_pdf thì phông DejaVu Sans được nhúng đầy đủ. Trong Adobe Acrobat, xem ở mục thuộc tính tài liệu, thẻ phông chữ.
Trong matplotlib
Đặt pdf.fonttype: 42 và ps.fonttype: 42 trong tệp cấu hình để phông được nhúng dạng TrueType, chỉnh sửa được trong phần mềm đồ hoạ. Với SVG, svg.fonttype: none giữ chữ là chữ thay vì đổi thành đường.
Ảnh chụp, ảnh hiển vi: giữ bản gốc, chỉnh có giới hạn
Với ảnh từ máy chụp, kính hiển vi hay máy quét gel, luôn giữ tệp gốc do thiết bị xuất ra và làm mọi chỉnh sửa trên bản sao. Nhiều tạp chí có thể yêu cầu xem tệp gốc khi có nghi vấn. Chỉnh độ sáng, độ tương phản được chấp nhận khi áp đều cho toàn ảnh và không làm mất hay tạo ra chi tiết; chỉnh riêng một vùng, xoá hay ghép chi tiết là vi phạm quy định về xử lý ảnh ở hầu hết các tạp chí. Ghi các bước chỉnh trong phần phương pháp nếu tạp chí yêu cầu.
Ảnh hiển vi cần thước tỷ lệ vẽ ngay trên ảnh, không chỉ ghi độ phóng đại trong chú thích, vì khi tạp chí thu nhỏ ảnh, độ phóng đại ghi trong chữ không còn đúng. Cắt ảnh để vừa khung thì cắt từ ảnh độ phân giải cao, không phóng một mảnh nhỏ lên.
Hình trong luận văn Word: những chỗ làm mất chất lượng
Luận văn thường viết trong Word, và Word có thể tự nén ảnh chèn vào để giảm dung lượng tệp. Hình PNG 300 DPI chèn vào có thể bị hạ độ phân giải khi lưu. Trong tuỳ chọn nâng cao của Word, mục kích thước và chất lượng ảnh có lựa chọn không nén ảnh trong tệp; bật lựa chọn đó cho tệp luận văn.
Khi xuất luận văn sang PDF để nộp, kiểm lại vài hình ở mức thu phóng lớn. Một số cách xuất làm phẳng hình vector thành ảnh điểm độ phân giải thấp. Với tạp chí, nộp tệp hình riêng theo yêu cầu, không trích hình từ tệp Word hay PDF của bản thảo.
Chọn định dạng theo loại hình
Bảng tóm tắt khi tạp chí cho phép chọn:
| Loại hình | Định dạng nên dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Biểu đồ, sơ đồ | PDF hoặc EPS vector | EPS không giữ độ trong suốt; dùng PDF nếu có vùng mờ |
| Ảnh chụp, ảnh hiển vi | TIFF nén LZW | Nén LZW không mất dữ liệu; tránh JPEG cho bản gốc |
| Hình nét quét | TIFF độ phân giải cao | Chế độ đen trắng hoặc xám tuỳ hình |
| Hình cho bản thảo xét duyệt | PNG hoặc PDF | Nhiều tạp chí chấp nhận chất lượng thấp hơn ở vòng đầu |
| Hình hàng trăm nghìn điểm | PDF với lớp điểm chuyển ảnh điểm | Trong matplotlib dùng rasterized=True cho lớp đó |
Kiểm hình trước khi tải lên
Một vòng kiểm năm phút tiết kiệm một vòng thư qua lại:
- Mở tệp ở đúng kích thước in (thu phóng 100% với kích thước vật lý), đọc thử chữ nhỏ nhất.
- Chạy
pdffontsvới tệp PDF; kiểm số điểm ảnh của tệp TIFF và tính lại DPI ở bề rộng sẽ in. - Kiểm hệ màu: đa số hệ thống chấp nhận RGB, một số tạp chí in yêu cầu riêng; đọc hướng dẫn trước khi đổi.
- Đặt tên tệp theo quy ước tạp chí, như
Fig1.pdf,Fig2.tiff, khớp với số hình trong bài. - Kiểm chữ trong hình khớp với văn bản: tên nhóm, đơn vị, viết tắt.
- Việc KHÔNG nên làm: chụp màn hình biểu đồ rồi nộp; ảnh chụp màn hình thường chỉ đủ độ phân giải cho màn hình.
Câu hỏi thường gặp
72 DPI và 300 DPI khác nhau ở đâu?
Chỉ khác ở kích thước in khi số điểm ảnh giữ nguyên. Con số DPI ghi trong tệp không tự làm ảnh nét hơn; điều quyết định là số điểm ảnh so với kích thước in thật.
Có thể chuyển ảnh PNG sang vector không?
Có công cụ dò đường nét để tạo vector từ ảnh điểm, nhưng kết quả thường méo với biểu đồ. Cách đúng là xuất lại biểu đồ từ phần mềm đã vẽ ra nó ở định dạng vector.
Tạp chí yêu cầu EPS mà hình có vùng trong suốt thì làm sao?
Bỏ độ trong suốt bằng cách dùng màu nhạt đặc thay cho màu mờ, hoặc hỏi ban biên tập có chấp nhận PDF không. Nhiều nhà xuất bản hiện chấp nhận PDF cho hình vector.
Hình vẽ trong Excel thì xuất thế nào cho đủ chất lượng?
Lưu bảng tính dưới dạng PDF chỉ chứa biểu đồ, hoặc chép biểu đồ sang phần mềm trình chiếu rồi xuất PDF. Kiểm lại phông nhúng và kích thước trước khi nộp.
Có nên nén TIFF không?
Nén LZW không làm mất dữ liệu và được nhiều hệ thống chấp nhận, giúp tệp nhỏ hơn đáng kể. Tránh nén kiểu JPEG bên trong TIFF cho hình gốc.
