Muốn biết tạp chí có nhận bài đã đăng tiền ấn phẩm không, đọc mục chính sách tiền ấn phẩm hoặc xuất bản trước trong hướng dẫn tác giả của chính tạp chí đó. Nhiều tạp chí lớn chấp nhận, nhưng một số tạp chí y học lâm sàng và một số ngành nhân văn vẫn dè dặt.
Câu hỏi nên đặt trước khi đăng, không phải sau. Một bản tiền ấn phẩm đã có DOI thì không xoá được, nên nếu tạp chí mục tiêu không nhận, bạn mất lựa chọn đó. Bài này chỉ chỗ tra, cách đọc câu chữ trong chính sách, cách khai báo khi nộp, và hệ quả của giấy phép bạn chọn cho bản tiền ấn phẩm.
Tra chính sách ở đâu?
Có ba nguồn, độ tin cậy giảm dần. Nguồn đầu tiên luôn là văn bản của tạp chí; hai nguồn sau giúp tra nhanh nhiều tạp chí cùng lúc.
| Nguồn | Tìm gì | Độ tin cậy |
|---|---|---|
| Hướng dẫn tác giả của tạp chí | Mục Preprint policy, Prior publication, Editorial policies | Cao nhất, là văn bản ràng buộc |
| Trang chính sách chung của nhà xuất bản | Chính sách tiền ấn phẩm áp cho mọi tạp chí, kèm ngoại lệ | Cao, nhưng tạp chí có thể có quy định riêng |
| open policy finder của Jisc (kế thừa Sherpa Romeo) | Điều kiện cho bản nộp (submitted version) | Tổng hợp, có thể chậm cập nhật |
| Cơ sở dữ liệu Transpose | Chính sách tiền ấn phẩm và bình duyệt của nhiều tạp chí | Tổng hợp từ cộng đồng và nhà xuất bản |
| Thư hỏi ban biên tập | Câu trả lời cho trường hợp cụ thể | Cao nếu bằng văn bản |
Nếu các nguồn tổng hợp và văn bản của tạp chí khác nhau, theo văn bản của tạp chí. Lưu bản PDF trang chính sách kèm ngày tra trong thư mục bài.
Đọc câu chữ trong chính sách
Câu cho phép rõ ràng
Dạng thường gặp: tạp chí khuyến khích hoặc cho phép tác giả đăng bản thảo lên máy chủ tiền ấn phẩm trước hoặc trong khi nộp, và không coi đó là xuất bản trước. Có thể kèm điều kiện về máy chủ được chấp nhận, ví dụ máy chủ phi thương mại hoặc máy chủ có DOI.
Câu có điều kiện
Một số chính sách cho đăng bản nộp nhưng không cho cập nhật bản tiền ấn phẩm bằng nội dung đã sửa theo phản biện, hoặc yêu cầu thêm câu ghi chú sau khi bài xuất bản. Đọc tới cuối đoạn, không dừng ở câu đầu.
Câu cấm hoặc mơ hồ
Câu kiểu “bài chưa được công bố dưới bất kỳ hình thức nào” mà không nhắc tiền ấn phẩm là mơ hồ. Đừng tự suy theo hướng có lợi; gửi thư hỏi ban biên tập trước khi đăng.
Câu về truyền thông
Tạp chí y học thường có quy định cấm phổ biến kết quả qua báo chí trước khi xuất bản. Quy định này khác với chính sách tiền ấn phẩm, nhưng đi cùng nhau: tạp chí cho phép tiền ấn phẩm vẫn có thể yêu cầu bạn không chủ động đưa kết quả lên báo.
Những ngành còn dè dặt và vì sao
Y học lâm sàng có truyền thống không nhận bài đã công bố trước dưới bất kỳ dạng nào, thường được gọi là quy tắc Ingelfinger. Lý do chính là lo kết quả chưa bình duyệt lan ra công chúng và ảnh hưởng tới điều trị. Truyền thống này đã nới nhiều; khuyến nghị của Uỷ ban Quốc tế các Biên tập viên Tạp chí Y khoa (ICMJE) hiện có phần riêng về tiền ấn phẩm và yêu cầu tác giả khai báo khi nộp. Dù vậy, từng tạp chí vẫn có chính sách riêng.
Ở một số ngành nhân văn và luật, chuyện dè dặt đến từ thói quen hơn là quy định: bản thảo có thể bị coi là đã công bố, hoặc ảnh hưởng tới bình duyệt ẩn danh khi người phản biện dễ tìm ra tác giả. Ở một số ngành hoá học và kỹ thuật, lo ngại là ảnh hưởng tới quyền sáng chế hoặc hợp đồng với doanh nghiệp. Trong mọi trường hợp, chính sách bằng văn bản của tạp chí là thứ quyết định.
Tạp chí trong nước phần lớn chưa có chính sách tiền ấn phẩm bằng văn bản. Nếu dự định nộp bài cho tạp chí trong nước, hãy hỏi trước và lưu thư trả lời.
Khai báo bản tiền ấn phẩm khi nộp bài
Khai báo minh bạch giúp biên tập viên không hiểu nhầm khi phần mềm kiểm trùng khớp bản thảo với bản trên máy chủ. Các bước:
- Trong thư nộp bài, ghi một câu: bản thảo đã được đăng dưới dạng tiền ấn phẩm trên máy chủ nào, kèm DOI.
- Nếu hệ thống nộp bài có ô hỏi về tiền ấn phẩm, điền DOI vào đó.
- Nếu tạp chí yêu cầu, thêm trích dẫn bản tiền ấn phẩm vào bản thảo theo hướng dẫn.
- Khi bản tiền ấn phẩm đã có nhiều phiên bản, ghi phiên bản gần nhất và nói rõ khác bản nộp ở đâu nếu có.
- Khi bài được chấp nhận, đọc lại chính sách để biết có được cập nhật bản tiền ấn phẩm bằng bản được chấp nhận không.
Giấy phép chọn lúc đăng ảnh hưởng gì về sau?
Giấy phép không thu hồi được. Khi đã đăng bản tiền ấn phẩm theo CC BY, ai cũng được dùng lại bản đó theo CC BY mãi mãi, kể cả sau khi bạn ký chuyển giao bản quyền cho tạp chí. Hợp đồng sau chỉ áp cho bản xuất bản.
Thường không cản việc nộp bài. Phần lớn tạp chí chấp nhận bản tiền ấn phẩm theo nhiều loại giấy phép, vì bản xuất bản là sản phẩm khác. Nhưng có tạp chí khuyến nghị hoặc yêu cầu giấy phép cụ thể; đọc chính sách nếu tạp chí có nhắc.
Giấy phép chặt hơn không có nghĩa là an toàn hơn. Giấy phép mặc định của arXiv chỉ cho máy chủ phân phối. Lựa chọn này giới hạn người khác dùng lại, nhưng không làm tạp chí chấp nhận bài dễ hơn nếu tạp chí vốn không nhận tiền ấn phẩm.
Bài có hình của người khác. Nếu bản thảo dùng hình đã xin phép cho bài báo, giấy phép đó có thể không bao gồm bản tiền ấn phẩm theo CC BY. Kiểm trước, hoặc thay bằng hình tự làm.
Thư hỏi ban biên tập: viết ngắn, hỏi đúng
Gửi tới địa chỉ liên hệ của ban biên tập ghi trên trang tạp chí, không gửi cho cá nhân biên tập viên qua kênh riêng. Thời gian trả lời không cố định, nên hỏi sớm, trước khi bản thảo hoàn chỉnh.
Một câu giới thiệu. Bạn là ai, đơn vị nào, định nộp bài thuộc chủ đề gì. Không cần gửi bản thảo trong thư hỏi chính sách.
Một câu hỏi đóng. Hỏi thẳng: tạp chí có nhận bản thảo đã đăng trên một máy chủ tiền ấn phẩm cụ thể, theo một giấy phép cụ thể không. Câu hỏi đóng nhận được câu trả lời có hoặc không, dễ dùng làm căn cứ hơn câu trả lời chung chung.
Hỏi thêm về cập nhật. Nếu bạn định cập nhật bản tiền ấn phẩm sau phản biện, hỏi luôn trong cùng thư, đỡ phải hỏi lần hai.
Lưu thư trả lời. Đặt thư trả lời cùng thư mục bài. Nếu sau này biên tập viên khác hỏi lại, bạn có văn bản để dẫn.
Tình huống: đổi tạp chí mục tiêu sau khi đã đăng
Một nhóm đăng bản tiền ấn phẩm, nộp tạp chí A đã kiểm là chấp nhận, rồi bị từ chối và muốn chuyển sang tạp chí B. Việc đầu tiên không phải là định dạng lại bản thảo, mà là tra chính sách của B. Nếu B không nhận bài đã đăng tiền ấn phẩm, chọn tạp chí khác; đừng cố rút bản trên máy chủ, vì rút chỉ thêm thông báo, không làm bản cũ biến mất. Đó là lý do nên kiểm chính sách của cả tạp chí dự phòng trước khi đăng.
Bảng kiểm trước khi đăng tiền ấn phẩm
Đi qua từng dòng, chỉ bấm đăng khi tất cả đều “có”:
- Đã đọc chính sách của tạp chí mục tiêu chính và một tạp chí dự phòng.
- Mọi đồng tác giả đồng ý đăng.
- Đã chọn giấy phép có chủ đích, hiểu rằng không thu hồi được.
- Bản thảo không chứa hình hay dữ liệu chưa được phép công khai.
- Với bài y sinh, đã đọc thêm yêu cầu của máy chủ về khai báo đạo đức và đăng ký thử nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Tạp chí có biết bài đã đăng preprint nếu tác giả không khai báo không?
Rất có thể biết, vì phần mềm kiểm trùng quét cả máy chủ tiền ấn phẩm. Không khai báo dễ bị hiểu là che giấu xuất bản trước. Khai báo ngay trong thư nộp bài là cách đơn giản nhất.
Tạp chí không nhắc gì về preprint thì có được đăng không?
Im lặng không phải là cho phép. Hãy gửi thư hỏi ban biên tập và lưu câu trả lời. Nếu không nhận được trả lời rõ ràng, cân nhắc chờ tới khi bài được chấp nhận.
Có được cập nhật preprint bằng bản đã sửa theo phản biện không?
Tuỳ chính sách. Nhiều tạp chí cho phép đăng bản được chấp nhận lên máy chủ tiền ấn phẩm, có tạp chí yêu cầu chờ hoặc chỉ cho thêm liên kết tới bản chính thức.
Bài preprint bị tạp chí A từ chối vì đã đăng trước thì làm sao?
Chọn tạp chí khác có chính sách chấp nhận tiền ấn phẩm. Bản trên máy chủ vẫn ở lại; khi bài xuất bản ở nơi khác, cập nhật liên kết sang bản chính thức.
Bình duyệt ẩn danh có bị ảnh hưởng khi đăng preprint không?
Người phản biện có thể tìm ra tác giả qua bản tiền ấn phẩm. Phần lớn tạp chí chấp nhận rủi ro này; một số ngành coi trọng ẩn danh hai chiều thì quy định chặt hơn, đọc chính sách để biết.
