Lens.org cho tìm bài báo học thuật và bằng sáng chế trên cùng một nền tảng, và nối hai loại tài liệu bằng trích dẫn: bạn thấy được bài báo nào được bằng sáng chế trích, sáng chế nào dựa trên nghiên cứu của trường mình. Tìm kiếm cơ bản miễn phí, có đăng ký để lưu và xuất.
Lens do Cambia, một tổ chức phi lợi nhuận ở Úc, xây dựng với mục tiêu mở thông tin sáng chế cho công chúng. Với giảng viên kỹ thuật, nông nghiệp, y dược, đây là công cụ hiếm hoi trả lời câu hỏi “nghiên cứu của mình có ai đem đi ứng dụng không” mà không cần thuê bao cơ sở dữ liệu sáng chế đắt tiền.
Lens có những gì?
Lens tách thành hai phần tìm kiếm chính, nối với nhau bằng trích dẫn:
| Phần | Nội dung | Dùng để |
|---|---|---|
| Scholarly Works | Bài báo, sách, kỷ yếu, gom từ nhiều nguồn mở như Crossref, PubMed, OpenAlex | Tìm công bố, xem trích dẫn học thuật |
| Patents | Văn bản sáng chế từ nhiều cơ quan sáng chế trên thế giới | Tìm sáng chế, đọc yêu cầu bảo hộ, chủ sở hữu |
| Trích dẫn sáng chế tới bài báo | Liên kết giữa danh sách tài liệu không phải sáng chế trong sáng chế và bài báo | Biết bài nào được sáng chế dựa vào |
| Bộ sưu tập | Tập bản ghi bạn lưu lại | Theo dõi, chia sẻ, phân tích một nhóm tài liệu |
Lens dùng mã định danh riêng gọi là Lens ID cho mỗi bản ghi, bên cạnh DOI của bài báo và số công bố của sáng chế.
Tìm bài báo được bằng sáng chế trích dẫn
Từ phía bài báo
Vào phần Scholarly Works, tìm theo chủ đề hoặc theo cơ quan. Ở thanh lọc bên trái, tìm bộ lọc liên quan tới trích dẫn từ sáng chế, chọn chỉ giữ bài có ít nhất một sáng chế trích. Mỗi bản ghi bài báo khi đó có mục liệt kê các sáng chế trích nó; bấm vào là sang hồ sơ sáng chế.
Từ phía sáng chế
Mở một bản ghi sáng chế, đọc mục tài liệu được trích không phải sáng chế. Những tài liệu khớp được với bài báo trong Lens có liên kết sang bản ghi bài báo. Phần còn lại là chuỗi chữ chưa khớp, thường là tài liệu kỹ thuật, sách cũ hoặc trích dẫn ghi thiếu.
Đọc đúng ý nghĩa
Một bài được sáng chế trích không có nghĩa là sáng chế đó dùng kết quả của bài. Trích dẫn trong sáng chế có thể do người nộp đơn hoặc thẩm định viên thêm vào để chỉ trình độ kỹ thuật đã biết. Nó là tín hiệu có liên quan, không phải bằng chứng chuyển giao.
Lọc theo cơ quan và các bộ lọc hay dùng
Cơ quan tác giả. Ở Scholarly Works có bộ lọc theo cơ quan, dựa trên tên chuẩn hoá. Thử nhiều biến thể tên trường, vì gán cơ quan trong dữ liệu gom từ nhiều nguồn không hoàn hảo.
Chủ sở hữu sáng chế. Ở Patents, lọc theo người nộp đơn hoặc chủ sở hữu để xem một trường hay một công ty có những sáng chế nào. Tên trường Việt có thể xuất hiện bằng tiếng Anh hoặc phiên âm khác nhau.
Cơ quan cấp, tình trạng pháp lý. Lọc sáng chế theo nơi nộp và theo tình trạng như đang hiệu lực hay đã hết hạn, tuỳ dữ liệu có sẵn cho từng cơ quan.
Phân loại sáng chế. Lọc theo mã phân loại sáng chế quốc tế giúp thu hẹp vào một lĩnh vực kỹ thuật cụ thể chính xác hơn từ khoá.
Truy cập mở. Ở phần bài báo, lọc theo trạng thái truy cập mở để chỉ giữ bài đọc được toàn văn.
Một mẹo khi lọc theo cơ quan: tìm trước một bài chắc chắn của trường, mở bản ghi để xem tên cơ quan đã chuẩn hoá mà Lens dùng, rồi lọc đúng tên đó. Làm vậy nhanh hơn đoán các biến thể tên, và cho thấy ngay trường có bị tách thành nhiều tên trong dữ liệu hay không. Nếu bị tách, gộp các tên trong bộ lọc bằng cách chọn nhiều giá trị cùng lúc.
Lưu bộ sưu tập và xuất dữ liệu
Các chức năng lưu và xuất cần đăng ký tài khoản Lens miễn phí. Trình tự thường gặp:
- Chạy tìm kiếm, áp bộ lọc tới khi tập kết quả đúng ý.
- Chọn các bản ghi hoặc toàn bộ kết quả, thêm vào một bộ sưu tập mới, đặt tên gợi nhớ.
- Bật thông báo nếu muốn được báo khi có bản ghi mới khớp truy vấn đã lưu.
- Chọn xuất, chọn định dạng như CSV, RIS, BibTeX hoặc JSON tuỳ phần và tuỳ quyền tài khoản.
- Ghi lại truy vấn, bộ lọc, ngày xuất vào tệp ghi chú như với mọi cơ sở dữ liệu khác.
Bộ sưu tập có thể chia sẻ với đồng nghiệp, tiện cho nhóm cùng rà sáng chế quanh một đề tài.
Đọc một hồ sơ sáng chế trên Lens cho người mới
Người làm khoa học quen đọc bài báo thường lúng túng khi mở văn bản sáng chế lần đầu. Những phần nên đọc theo thứ tự: tiêu đề và tóm tắt để biết sáng chế nói về gì; yêu cầu bảo hộ (claims), phần xác định phạm vi được bảo hộ, trong đó yêu cầu độc lập đầu tiên thường rộng nhất; phần mô tả để hiểu cách thực hiện; cuối cùng là danh sách tài liệu được trích.
Lens gom các văn bản cùng một sáng chế nộp ở nhiều nơi thành một họ sáng chế (patent family). Khi đếm sáng chế của một trường, đếm theo họ chứ không đếm từng văn bản, nếu không một sáng chế nộp ở năm nước sẽ bị tính thành năm.
Cũng chú ý phân biệt đơn đăng ký đã công bố với sáng chế đã được cấp. Lens hiển thị cả hai loại, và bộ lọc theo loại văn bản giúp tách chúng. Báo cáo “trường có bao nhiêu sáng chế” mà gộp cả đơn đang chờ xét là một lỗi phổ biến.
Giới hạn của bản miễn phí
Tìm kiếm và đọc bản ghi là miễn phí cho cá nhân. Số bản ghi xuất mỗi lần, mức truy cập API và các công cụ phân tích dành cho cơ quan có giới hạn hoặc cần gói riêng; con số cụ thể đổi theo chính sách và được ghi trên trang điều khoản và trang gói dịch vụ của Lens. API của Lens cần xin quyền và nhận mã truy cập, không gọi tự do như Crossref hay OpenAlex.
Lens cũng không thay thế được cơ sở dữ liệu sáng chế chuyên dụng khi bạn cần tra cứu khả năng bảo hộ cho một đơn đăng ký thật. Việc đó cần tra trên cơ sở dữ liệu chính thức của cơ quan sở hữu trí tuệ và thường cần chuyên viên. Lens tốt cho tìm hiểu, lập bản đồ, theo dõi; còn quyết định pháp lý thì không dựa riêng vào nó.
Ba tình huống dùng Lens trong trường đại học
Mỗi tình huống cần một điểm bắt đầu khác nhau:
| Tình huống | Bắt đầu từ | Kết quả mong đợi |
|---|---|---|
| Phòng khoa học muốn biết nghiên cứu của trường có được sáng chế trích không | Scholarly Works, lọc theo cơ quan và có trích dẫn sáng chế | Danh sách bài và sáng chế liên quan để tìm cơ hội hợp tác |
| Nhóm nghiên cứu sắp nộp đơn sáng chế | Patents, tìm theo phân loại và từ khoá kỹ thuật | Bức tranh sơ bộ về các sáng chế đã có, trước khi làm việc với chuyên viên |
| Nghiên cứu sinh viết tổng quan công nghệ | Cả hai phần, lưu thành hai bộ sưu tập | Thấy được khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng |
Câu hỏi thường gặp
Lens.org có miễn phí không?
Tìm kiếm và xem bản ghi miễn phí cho cá nhân, đăng ký tài khoản miễn phí để lưu và xuất. Giới hạn xuất, API và công cụ cho cơ quan theo chính sách hiện hành trên trang Lens.
Bài được sáng chế trích có nghĩa là đã được ứng dụng không?
Không chắc. Trích dẫn trong sáng chế có thể do thẩm định viên thêm để chỉ trình độ kỹ thuật đã biết. Đó là tín hiệu liên quan, cần đọc nội dung sáng chế để đánh giá.
Có tra được sáng chế Việt Nam trên Lens không?
Phạm vi phụ thuộc dữ liệu Lens nhận từ từng cơ quan sáng chế. Muốn tra chính xác sáng chế nộp tại Việt Nam, dùng cơ sở dữ liệu chính thức của cơ quan sở hữu trí tuệ Việt Nam.
Lens có API không?
Có API cho cả bài báo và sáng chế, nhưng cần đăng ký xin quyền và nhận mã truy cập. Điều kiện sử dụng ghi trên trang API của Lens.
Có dùng Lens để tra cứu khả năng bảo hộ trước khi nộp đơn được không?
Dùng để tìm hiểu sơ bộ thì được. Tra cứu chính thức để quyết định nộp đơn nên làm trên cơ sở dữ liệu của cơ quan sở hữu trí tuệ, tốt nhất với chuyên viên.
