ASEAN Citation Index và chỉ mục khu vực: có đáng làm hồ sơ không

ASEAN Citation Index (ACI) đáng làm hồ sơ khi tạp chí muốn hiện diện trong mạng trích dẫn Đông Nam Á, có chỗ đứng với cộng đồng khu vực và tập dượt quy trình xét chọn. Nó không thay thế Scopus hay Web of Science, và tiêu chí phải lấy từ trang chính thức của ACI.

ACI là cơ sở dữ liệu trích dẫn cho các tạp chí của các nước ASEAN, được vận hành bởi trung tâm Thai-Journal Citation Index (TCI) của Thái Lan. Ngoài ACI, mỗi nước còn có hệ thống riêng, và trong nước tạp chí Việt Nam có thể hiện diện qua Vietnam Journals Online (VJOL). Bài này giúp toà soạn cân nhắc lợi ích, chi phí công sức và cách tìm thông tin xét chọn đúng chỗ.

Chỉ mục khu vực khác chỉ mục quốc tế lớn ở đâu

So sánh theo những điểm ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định của toà soạn:

Dòng cuối là mô tả chung; điều kiện ngôn ngữ cụ thể của ACI cần đọc ở trang tiêu chí chính thức.

Tạp chí được gì khi vào chỉ mục khu vực

Dữ liệu trích dẫn đầu tiên ngoài Google Scholar. Tạp chí có một nơi theo dõi trích dẫn có kiểm soát, giúp ban biên tập thấy bài nào được dùng, bởi ai trong khu vực.

Kinh nghiệm làm hồ sơ. Toà soạn học cách mô tả chính sách, cung cấp số liệu, nhận nhận xét và sửa — đúng những việc phải làm lại ở quy mô lớn hơn khi nộp Scopus hay Web of Science.

Hiện diện với đồng nghiệp khu vực. Tác giả và phản biện từ các nước láng giềng dễ biết tới tạp chí hơn, góp phần đa dạng hoá tác giả — một tiêu chí các chỉ mục lớn coi trọng.

Giới hạn cần nói rõ. Việc vào ACI không tự động mang lại điểm công trình hay sự công nhận nào trong nước. Mỗi cơ quan, mỗi hội đồng có quy định riêng.

Tác giả được gì, và không được gì

Với tác giả, bài trên tạp chí thuộc chỉ mục khu vực dễ được đồng nghiệp trong vùng tìm thấy và trích dẫn hơn. Nhưng nếu quy định đánh giá của cơ quan họ chỉ tính Scopus hay Web of Science, bài trên tạp chí chỉ thuộc ACI không thay được yêu cầu đó.

Toà soạn nên ghi chính xác trạng thái chỉ mục trên website: thuộc chỉ mục nào, từ khi nào. Viết mập mờ kiểu “chỉ mục quốc tế” khiến tác giả hiểu nhầm, và về lâu dài làm hại uy tín tạp chí.

Tìm thông tin xét chọn chính thức, không qua bản chép lại

Tiêu chí của các chỉ mục khu vực có thể thay đổi, và bản chép lại trên diễn đàn thường lỗi thời. Cách làm:

1. Vào trang chính thức của ACI hoặc của trung tâm TCI, tìm mục tiêu chí đánh giá tạp chí và quy trình đề cử.
2. Xác định đơn vị đầu mối của Việt Nam (nếu có) trong việc đề cử tạp chí, và yêu cầu thủ tục từ đơn vị đó.
3. Lưu bản tiêu chí kèm ngày truy cập vào hồ sơ toà soạn.
4. Đối chiếu từng tiêu chí với tạp chí, đánh dấu chỗ còn thiếu, giao người sửa.
5. Chỉ nộp khi các chỗ thiếu đã được sửa trên website và trong quy trình, không chỉ trong mẫu đơn.

Nếu không tìm được tiêu chí chính thức, liên hệ đầu mối qua kênh được công bố. Đừng dựa vào dịch vụ trung gian thu phí “đưa vào ACI”.

Có đáng làm không: ba tình huống

Tạp chí mới, truy cập mở, lĩnh vực khu vực

Ví dụ tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, nông nghiệp nhiệt đới. Đây là trường hợp đáng làm: cộng đồng đọc và trích dẫn nằm đúng trong khu vực, dữ liệu trích dẫn thu được có ý nghĩa thật.

Tạp chí đã vào Scopus

Lợi ích thêm nhỏ hơn. Có thể vẫn làm nếu ban biên tập muốn tăng hiện diện khu vực, nhưng không nên ưu tiên hơn việc giữ chất lượng để không bị rà soát lại.

Tạp chí chỉ đăng bài trong một cơ quan

Nên sửa nền trước: mở rộng tác giả, ban biên tập, viết chính sách. Hồ sơ khu vực cũng xem các yếu tố này, và nộp khi chưa sửa chỉ tốn công.

Lưu ý khi viết về trạng thái chỉ mục trên website

Sau khi vào ACI hay bất kỳ chỉ mục nào, ghi đúng tên đầy đủ của chỉ mục và năm bắt đầu có mặt, không gộp chung thành “chỉ mục quốc tế”. Không dùng logo của chỉ mục nếu chỉ mục đó không cho phép. Nếu sau này tạp chí rời khỏi chỉ mục, cập nhật ngay; để thông tin cũ trên website là cách nhanh nhất làm tác giả mất lòng tin.

Cũng nên tách bạch hai loại thông tin: nơi tạp chí được chỉ mục (có xét chọn) và nơi tạp chí chỉ được liệt kê hoặc lưu trữ (như các cổng tạp chí, kho lưu trữ). Trộn hai loại này vào cùng một danh sách dài là kiểu trình bày mà người đánh giá có kinh nghiệm nhìn là biết.

Hệ thống chỉ mục quốc gia trong khu vực để tham khảo

Nhiều nước Đông Nam Á có chỉ mục quốc gia riêng; đọc cách họ tổ chức giúp toà soạn hiểu kỳ vọng của khu vực:

• Thái Lan có Thai-Journal Citation Index (TCI), đơn vị vận hành ACI.
• Malaysia có MyCite, chỉ mục trích dẫn quốc gia.
• Indonesia có SINTA và cổng Garuda cho tạp chí trong nước.
• Việt Nam có Vietnam Journals Online (VJOL) cho hiện diện trực tuyến, và danh mục tạp chí tính điểm của Hội đồng Giáo sư nhà nước cho việc đánh giá trong nước.

Mỗi hệ thống có mục tiêu riêng. Đừng gộp chúng thành một khái niệm “chỉ mục khu vực” khi viết trên website tạp chí; ghi đúng tên từng nơi.

Bộ tài liệu dùng chung cho mọi lần xét chọn

Toà soạn nào đã làm vài hồ sơ chỉ mục đều nhận ra câu hỏi lặp lại: mục tiêu và phạm vi, ban biên tập, quy trình bình duyệt, đạo đức xuất bản, lịch ra số, số liệu bài. Thay vì soạn lại mỗi lần, hãy giữ một bộ tài liệu gốc, có bản tiếng Việt và tiếng Anh, cập nhật sau mỗi số.

Bộ tài liệu gốc nên gồm: mô tả tạp chí một trang; danh sách ban biên tập có cơ quan, quốc gia, vai trò; mô tả quy trình bình duyệt từ lúc nhận tới lúc quyết định; bảng số liệu theo năm (số bài nhận, số bài đăng, tỷ lệ chấp nhận, thời gian xử lý trung bình, nơi công tác tác giả); danh sách các chỉ mục và cơ sở dữ liệu đang có mặt kèm ngày bắt đầu.

Khi chỉ mục khu vực hỏi một điều chưa có trong bộ gốc, bổ sung luôn vào bộ gốc. Nhờ vậy, hồ sơ ACI làm hôm nay trở thành bản nháp cho hồ sơ Scopus hay Web of Science nhiều năm sau. Đó là lợi ích ít người nhắc tới nhưng rõ nhất của việc làm hồ sơ khu vực: nó buộc toà soạn đo đạc và ghi chép thường xuyên.

Câu hỏi thường gặp