Tiêu chí chọn nguồn của Scopus nhìn từ phía ban biên tập

Scopus xét một tạp chí theo hai tầng: trước hết là điều kiện tối thiểu (bình duyệt, ISSN, tóm tắt và tài liệu tham khảo đọc được bằng chữ Latin, chính sách đạo đức công khai), sau đó là các nhóm tiêu chí về chính sách, nội dung, uy tín, tính đều kỳ và hiện diện trực tuyến.

Hội đồng tư vấn và chọn nội dung của Scopus (Content Selection and Advisory Board, CSAB) gồm các nhà khoa học và biên tập viên độc lập, chia theo lĩnh vực. Họ đọc hồ sơ, website và các số đã xuất bản. Bài này không hứa con đường tắt nào; nó giúp ban biên tập tự soi tạp chí theo đúng các tiêu chí Scopus công bố trên trang hướng dẫn chọn nội dung.

Điều kiện tối thiểu: chưa đủ thì đừng nộp

Hồ sơ không qua điều kiện tối thiểu sẽ không được đưa sang vòng đánh giá. Đối chiếu từng dòng với tạp chí của bạn:

Scopus cũng xem lịch sử xuất bản của tạp chí; một tạp chí vừa ra vài số thường chưa có đủ dữ liệu để hội đồng đánh giá. Đọc mục điều kiện trên trang Scopus Content Policy and Selection trước khi tính thời điểm nộp.

Năm nhóm tiêu chí và bằng chứng tương ứng

Chính sách tạp chí

Hội đồng xem chính sách biên tập có thuyết phục không, loại bình duyệt, sự đa dạng địa lý của ban biên tập và của tác giả. Một tạp chí mà gần như toàn bộ tác giả và biên tập viên thuộc cùng một cơ quan chủ quản sẽ khó thuyết phục ở nhóm này. Bằng chứng: danh sách ban biên tập có cơ quan, thống kê nơi công tác của tác giả vài năm gần đây.

Nội dung

Đóng góp học thuật, độ rõ của tóm tắt, sự phù hợp giữa bài đăng và phạm vi tạp chí tuyên bố, chất lượng ngôn ngữ. Đây là chỗ những số “gom bài” lộ ra: phạm vi ghi “kinh tế” nhưng có bài về kỹ thuật điện.

Uy tín tạp chí

Bài của tạp chí đã được trích dẫn trong các nguồn Scopus đến đâu, và vị thế của tổng biên tập, biên tập viên trong ngành. Toà soạn không tạo được con số này trong vài tháng; nó là kết quả của nhiều năm.

Tính đều kỳ

Ra số đúng lịch tuyên bố, không trễ, không gián đoạn. Ra gộp hai số vào một cuối năm để “bù” là dấu hiệu bị chú ý.

Hiện diện trực tuyến

Toàn văn đọc được trực tuyến, có trang chủ tiếng Anh, website chất lượng, dễ tìm thông tin. Website lỗi, đường dẫn hỏng, trang tiếng Anh chỉ là bản dịch máy dở dang làm hồ sơ yếu đi.

Hồ sơ nộp: chuẩn bị gì trước khi mở mẫu đề xuất

Việc đề xuất tạp chí thực hiện qua mẫu đề xuất nguồn (title suggestion) trên trang của Scopus. Chuẩn bị sẵn:

• Thông tin định danh: tên tạp chí, ISSN bản in và bản điện tử, nhà xuất bản, địa chỉ website.
• Đường dẫn tới các trang chính sách: mục tiêu và phạm vi, ban biên tập, bình duyệt, đạo đức xuất bản, truy cập mở hoặc mô hình thu phí.
• Mô tả ngắn, rõ về tạp chí bằng tiếng Anh, nêu vị trí của tạp chí trong lĩnh vực.
• Quyền truy cập toàn văn các số gần đây cho người đánh giá nếu tạp chí không truy cập mở.
• Số liệu tự thống kê: số bài mỗi năm, tỷ lệ từ chối, cơ cấu tác giả theo nơi công tác — chỉ ghi số thật đã đo.

Thời gian xét không cố định và phụ thuộc lĩnh vực, số hồ sơ đang chờ. Đừng ghi cam kết thời gian với ban lãnh đạo cơ quan chủ quản dựa trên lời đồn.

Những việc làm hồ sơ yếu đi mà toà soạn tưởng là giúp

Tăng mạnh số bài trước khi nộp. Số bài nhảy vọt trong một hai năm, nhất là bài ngoài phạm vi, là tín hiệu hội đồng đọc ngược chiều mong muốn.

Khuyến khích tác giả trích dẫn bài của tạp chí. Tự trích dẫn cao bất thường dễ thấy trong dữ liệu và là lý do được nêu trong các đợt rà soát lại.

Mời tên tuổi lớn vào ban biên tập cho có. Ban biên tập phải thật sự làm việc. Một thành viên quốc tế không bao giờ nhận bài nào không cộng thêm uy tín.

Thuê dịch vụ “cam kết vào Scopus”. Scopus không có kênh trả phí để vào danh mục. Những lời hứa như vậy cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.

Bị từ chối thì đọc thư thế nào

Thư phản hồi thường có nhận xét theo từng nhóm tiêu chí. Đọc nó như một bản kế hoạch: nhóm nào bị nhận xét yếu, toà soạn cần thay đổi gì có thể đo được. Thời gian phải chờ trước khi đề xuất lại được ghi trong thư; hãy tính lộ trình sửa trong đúng khoảng đó.

Một tình huống hay gặp: tạp chí kỹ thuật nhận xét yếu ở “tóm tắt khó đọc” và “ban biên tập thiếu đa dạng”. Toà soạn mời biên tập ngôn ngữ cho phần tiếng Anh, mở rộng ban biên tập sang các trường khác trong và ngoài nước, công bố quy trình phân công phản biện. Đó là những thay đổi thật, để lại dấu vết trong các số sau, chứ không phải sửa vài câu trên website.

Tự chấm trước khi nộp

Dùng bảng sau trong một buổi họp ban biên tập; dòng nào còn “chưa” thì chưa nên nộp.

Website tiếng Anh: thứ người đánh giá mở ra đầu tiên

Người đánh giá thường bắt đầu từ website chứ không phải từ mẫu đề xuất. Trong vài phút đầu, họ tìm: tạp chí nói về lĩnh vực gì, ai biên tập, bài được bình duyệt ra sao, đạo đức xuất bản thế nào, và có đọc được toàn văn không. Nếu phải đoán, ấn tượng đầu đã kém.

Trang tiếng Anh nên là bản đầy đủ, không phải vài trang dịch dở. Mục lục các số, trang từng bài với tóm tắt tiếng Anh, tên tác giả viết thống nhất, cơ quan ghi bằng tên tiếng Anh chính thức của cơ quan. Những chi tiết nhỏ như ngày nhận bài, ngày chấp nhận, ngày xuất bản in trên trang bài cho thấy quy trình có thật và đo được.

Một lỗi hay gặp ở tạp chí trong nước là trang tiếng Anh dừng cập nhật từ vài năm trước: ban biên tập trên trang tiếng Anh khác trang tiếng Việt, chính sách cũ chưa sửa. Người đánh giá nhận ra ngay sự lệch đó. Giao một người chịu trách nhiệm đồng bộ hai phiên bản mỗi khi có thay đổi.

Câu hỏi thường gặp