Trước khi đọc tỷ lệ trùng của iThenticate, nên đặt bộ lọc loại danh mục tài liệu tham khảo, phần trích dẫn có ngoặc kép đúng quy cách, khối trùng rất nhỏ, và nguồn là bản trước của chính bản thảo như bản tiền ấn phẩm. Không loại cả phần phương pháp hay nguồn của người khác, và luôn ghi lại bộ lọc đã dùng.
Cùng một bản thảo có thể ra 35% khi để mặc định và 9% sau khi lọc hợp lý; cũng có thể ra 4% khi lọc quá tay. Con số chỉ có nghĩa khi người đọc biết nó được tính với bộ lọc nào. Bài này viết cho người vận hành iThenticate ở toà soạn, phòng quản lý khoa học, người hướng dẫn và thành viên hội đồng; tên và vị trí bộ lọc theo giao diện báo cáo trùng lặp thế hệ mới (thường gọi là iThenticate 2.0), có thể khác đôi chút giữa các tài khoản.
Các bộ lọc chính và tác động
Trong báo cáo trùng lặp, bộ lọc nằm ở bảng thiết lập bộ lọc; quản trị viên tài khoản cũng có thể đặt mặc định cho cả đơn vị. Việc loại trừ chỉ ảnh hưởng cách hiển thị báo cáo, không xoá gì khỏi cơ sở dữ liệu, và bỏ ra được bất kỳ lúc nào.
| Bộ lọc | Loại cái gì | Khi nào hợp lý | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Loại danh mục tài liệu tham khảo | Phần sau tiêu đề danh mục tài liệu | Gần như luôn hợp lý | Nhận sai tiêu đề thì loại nhầm cả phần thân hoặc không loại được gì |
| Loại trích dẫn | Đoạn trong ngoặc kép hoặc khối trích | Khi trích dẫn có ngoặc và nguồn rõ | Bản thảo trích dài cả trang trong ngoặc vẫn là vấn đề, chỉ khác loại |
| Loại khối trùng nhỏ | Đoạn trùng ngắn hơn số từ đặt trước | Loại cụm thuật ngữ, câu chuẩn ngắn | Đặt ngưỡng quá cao giấu đi kiểu chắp vá nhiều câu ngắn |
| Loại phần tóm tắt, phương pháp | Theo phân đoạn bản thảo nhận diện được | Hiếm khi; tuỳ chính sách toà soạn | Phương pháp chép nguyên văn vẫn cần ghi nguồn |
| Loại bản tiền ấn phẩm | Nguồn là kho tiền ấn phẩm | Khi tác giả đã khai báo bản tiền ấn phẩm của chính bản thảo | Loại cả bản tiền ấn phẩm của người khác |
| Loại nguồn cụ thể | Từng nguồn chọn tay trong danh sách | Nguồn là bản trước của chính bản thảo, luận án của tác giả theo chính sách | Loại nguồn của người khác để hạ số |
Thao tác từng bộ lọc cho đúng
Danh mục tài liệu tham khảo
Bộ lọc dựa vào tiêu đề của phần tài liệu tham khảo nằm trên một dòng riêng. Bản thảo tiếng Việt với tiêu đề “Tài liệu tham khảo” có thể không được nhận ra như tiêu đề tiếng Anh. Sau khi bật, cuộn xuống cuối báo cáo xem phần danh mục đã chuyển sang trạng thái loại trừ chưa, và kiểm phần thân ngay trước đó không bị loại theo.
Trích dẫn
Bật loại trích dẫn rồi lướt các đoạn được loại. Đoạn trong ngoặc mà không ghi nguồn vẫn là vấn đề; đoạn trích dài bất thường cũng nên ghi chú cho tác giả, dù không bị tính vào tỷ lệ.
Khối trùng nhỏ
Đặt ngưỡng theo số từ. Nhiều đơn vị giữ mặc định của hệ thống hoặc một con số nhỏ quy định trong văn bản nội bộ. Không tăng ngưỡng cho tới khi số “đẹp”: chắp vá nhiều câu ngắn từ nhiều nguồn, mỗi đoạn dưới ngưỡng, là kiểu sao chép mà ngưỡng cao sẽ che hoàn toàn.
Nguồn cụ thể
Mở danh sách toàn bộ nguồn, chọn nguồn cần loại, xác nhận. Chỉ loại khi chứng minh được đó là bản của chính bản thảo: bản tiền ấn phẩm cùng tác giả, cùng tiêu đề; bản nộp lần trước của chính bài này vào cùng hệ thống. Ghi rõ lý do loại từng nguồn.
Bộ lọc nào làm đẹp số một cách giả tạo?
Người đánh giá cần nhận ra các cài đặt sau, vì chúng hạ tỷ lệ mà không làm bản thảo sạch hơn:
- Ngưỡng khối trùng nhỏ đặt rất cao, đến mức loại cả những câu trọn vẹn.
- Loại nguồn của tác giả khác chỉ vì “đó là nguồn lớn nhất”.
- Loại toàn bộ phần phương pháp hoặc phần tổng quan, nơi sao chép hay xảy ra nhất.
- Loại toàn bộ kho tiền ấn phẩm khi bản thảo trùng với bản tiền ấn phẩm của người khác.
- Thu hẹp kho so sánh, ví dụ bỏ kho trang web, ngay trên báo cáo gửi hội đồng mà không nói.
Nếu nhận được một báo cáo có tỷ lệ thấp bất thường, hãy mở bảng bộ lọc trước khi đọc con số. Báo cáo dạng tệp tải về có thể không thể hiện hết cài đặt, nên yêu cầu người gửi kèm danh sách bộ lọc.
Bản tiền ấn phẩm, luận án và bài hội thảo của chính tác giả
Trường hợp hay gây tranh cãi nhất là bản thảo trùng với tài liệu trước của chính tác giả. Bản tiền ấn phẩm của đúng bản thảo đó đã đăng trên kho như arXiv, SSRN hay một kho tiền ấn phẩm trong nước là trường hợp rõ ràng: tác giả khai báo, toà soạn chấp nhận theo chính sách, người vận hành loại nguồn đó và ghi lại.
Luận án đã nộp lưu chiểu, bài hội thảo có kỷ yếu, bài báo cũ của cùng tác giả thì phức tạp hơn. Có tạp chí chấp nhận bài phát triển từ luận án nếu được khai báo, có nơi coi phần trùng lớn với bài báo cũ là đăng trùng. Đây là quyết định chính sách của toà soạn hay hội đồng, không phải quyết định của người bấm bộ lọc. Cách làm an toàn: chạy báo cáo đầy đủ, ghi nhận phần trùng với tài liệu của chính tác giả là bao nhiêu, rồi để người có thẩm quyền quyết định, thay vì âm thầm loại.
Quy trình kiểm cho một bản thảo
Một trình tự dùng được ở toà soạn và hội đồng:
- Mở báo cáo ở trạng thái mặc định, ghi lại tỷ lệ tổng và năm nguồn lớn nhất.
- Bật loại danh mục tài liệu tham khảo và trích dẫn; kiểm phần bị loại đúng chỗ.
- Đặt ngưỡng khối trùng nhỏ theo quy định của đơn vị.
- Xem từng nguồn lớn: nguồn của chính tác giả hay của người khác, trùng ở phần nào.
- Chỉ loại nguồn là bản trước của chính bản thảo đã được khai báo, ghi lý do.
- Đọc các đoạn trùng còn lại trong ngữ cảnh: có ghi nguồn không, có phải câu chuẩn của lĩnh vực không, có chắp vá không.
- Ghi nhận xét bằng chữ, không chỉ con số.
Ghi lại cài đặt khi gửi báo cáo cho hội đồng
Báo cáo gửi hội đồng hay ban biên tập nên kèm một bảng ngắn như dưới. Người nhận đọc được số và hiểu nó.
| Mục | Ví dụ cách ghi |
|---|---|
| Ngày chạy, tài khoản | Ngày chạy và đơn vị sở hữu tài khoản |
| Kho so sánh | Các kho được bật trong thiết lập so sánh |
| Bộ lọc đã bật | Danh mục tài liệu tham khảo; trích dẫn; khối dưới ngưỡng số từ đã đặt |
| Nguồn loại tay | Tên nguồn và lý do, ví dụ bản tiền ấn phẩm của chính bản thảo do tác giả khai báo |
| Tỷ lệ trước và sau lọc | Cả hai con số |
| Nhận xét | Các đoạn trùng đáng chú ý và đánh giá trong ngữ cảnh |
Không có ngưỡng phần trăm thay được việc đọc
Nhiều đơn vị đặt mức trần tỷ lệ trùng trong quy chế. Mức trần giúp sàng lọc, nhưng hai bản thảo cùng 15% có thể hoàn toàn khác: một bản trùng rải rác thuật ngữ và câu mô tả phương pháp chuẩn, một bản chép nguyên hai trang tổng quan không ghi nguồn. Ngược lại, tỷ lệ thấp không chứng minh bản thảo sạch, vì phần mềm không thấy được nội dung dịch từ tiếng nước ngoài hoặc diễn đạt lại.
Vì thế, kết luận về liêm chính luôn cần người có chuyên môn đọc các đoạn trùng. iThenticate là công cụ chỉ chỗ cần đọc, không phải công cụ ra phán quyết.
Câu hỏi thường gặp
Loại danh mục tài liệu tham khảo có làm sai lệch kết quả không?
Không, nếu bộ lọc nhận đúng phần danh mục. Danh mục trùng với bài khác là chuyện bình thường. Chỉ cần kiểm bộ lọc không loại nhầm phần thân phía trước.
Ngưỡng khối trùng nhỏ nên đặt bao nhiêu từ?
Theo quy định của đơn vị hoặc toà soạn. Ngưỡng vừa đủ để bỏ cụm thuật ngữ ngắn; ngưỡng cao tới mức loại cả câu trọn vẹn sẽ che kiểu chắp vá.
Tác giả tự chạy iThenticate trước khi nộp có được không?
Tuỳ quyền truy cập tài khoản của trường. Tự kiểm để phát hiện chỗ quên ghi nguồn là việc tốt; mục đích là sửa cách trích dẫn, không phải đẩy con số xuống.
Báo cáo PDF tải về có ghi bộ lọc không?
Tuỳ cách xuất, báo cáo có thể không thể hiện đủ cài đặt. Vì vậy nên gửi kèm bảng ghi bộ lọc, kho so sánh và nguồn đã loại.
Có nên loại nguồn là luận án của chính tác giả không?
Đó là quyết định chính sách của toà soạn hoặc hội đồng. Nên chạy báo cáo đầy đủ, ghi nhận phần trùng với luận án và để người có thẩm quyền quyết định.
