Bật tiếng Việt trong phần cài đặt ngôn ngữ của OJS, sửa những câu dịch chưa ổn bằng plugin Custom Locale, khai tên bài, tóm tắt, từ khoá ở cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh, và chọn một giao diện chính thức của PKP có bố cục co giãn để trang đọc tốt trên điện thoại.
Phần lớn người đọc tạp chí trong nước mở bài từ điện thoại, qua đường dẫn được chia sẻ trên mạng xã hội hoặc nhóm chat. Họ gặp ngay trang bài: nếu trang lẫn lộn tiếng Anh và tiếng Việt dịch máy, chữ nhỏ, nút tải PDF khó bấm, họ sẽ rời đi. Bài này hướng dẫn những thao tác cụ thể để trang tạp chí thân thiện hơn với người đọc Việt.
Bật tiếng Việt cho tạp chí
Cài gói ngôn ngữ
Quản trị site cài gói ngôn ngữ tiếng Việt trong phần quản trị ngôn ngữ của site, nếu chưa có. Bản dịch tiếng Việt của OJS do cộng đồng đóng góp qua nền tảng dịch Weblate của PKP, nên mức hoàn thiện khác nhau theo phiên bản.
Chọn tiếng Việt dùng ở đâu
Trong cài đặt website của tạp chí, mục ngôn ngữ (Languages), mỗi ngôn ngữ có ba lựa chọn: dùng cho giao diện người đọc, dùng cho biểu mẫu nhập liệu, dùng cho siêu dữ liệu bài nộp. Tạp chí song ngữ nên bật tiếng Việt và tiếng Anh ở cả ba, và chọn ngôn ngữ chính phù hợp với đa số người đọc.
Cho người đọc đổi ngôn ngữ
Thêm khối chuyển ngôn ngữ vào thanh bên hoặc đầu trang để người đọc quốc tế chuyển sang tiếng Anh. Kiểm khối này hiển thị tốt trên điện thoại.
Sửa bản dịch giao diện
Bản dịch cộng đồng có những câu sai ngữ cảnh hoặc dùng từ không quen với giới học thuật Việt Nam. Plugin Custom Locale cho phép sửa từng chuỗi ngay trong giao diện mà không đụng tới mã nguồn.
| Kiểu lỗi dịch | Ví dụ tình huống | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Dịch từng chữ | Thuật ngữ quy trình được dịch sát nghĩa đen, người dùng không hiểu | Sửa bằng thuật ngữ toà soạn đang dùng, ghi vào bảng thuật ngữ chung |
| Không thống nhất | Cùng một khái niệm, chỗ này dịch là “bản thảo”, chỗ kia là “bài gửi” | Chọn một từ, tìm mọi chuỗi chứa từ kia để sửa |
| Còn chuỗi tiếng Anh | Một số nút hoặc thông báo chưa có bản dịch | Thêm bản dịch bằng Custom Locale |
| Câu thiếu biến hoặc thừa biến | Thông báo hiện chuỗi biến thay vì tên người | Giữ nguyên biến như bản gốc tiếng Anh |
Bản sửa bằng Custom Locale nằm riêng, nên khi nâng cấp OJS không bị mất. Tuy vậy, sau nâng cấp hãy kiểm lại, vì một số chuỗi gốc có thể đã đổi khoá. Nếu muốn đóng góp bản dịch tốt hơn cho cả cộng đồng, có thể tham gia dịch trên Weblate của PKP.
Siêu dữ liệu song ngữ Việt – Anh
Khi tiếng Anh được bật cho siêu dữ liệu, biểu mẫu nộp bài có ô riêng cho mỗi ngôn ngữ: tên bài, tóm tắt, từ khoá, tên cơ quan. Toà soạn nên yêu cầu tác giả điền cả hai, kể cả với bài viết bằng tiếng Việt. Tên bài và tóm tắt tiếng Anh giúp bài được tìm thấy trên các cơ sở dữ liệu quốc tế, còn bản tiếng Việt giúp người đọc trong nước.
Khai đúng ngôn ngữ của bài trong trường ngôn ngữ, không phải ngôn ngữ của giao diện. Bài tiếng Việt khai là tiếng Việt, kèm tóm tắt tiếng Anh, để các hệ thống chỉ mục hiểu bài viết bằng ngôn ngữ nào.
Tên tác giả nên giữ có dấu trong cả hai ngôn ngữ, vì đó là tên riêng. Tên cơ quan tiếng Anh nên thống nhất theo cách viết chính thức của trường, tốt nhất khớp với bản ghi ROR.
Một lỗi hay gặp: dán tóm tắt tiếng Anh vào ô tiếng Việt và ngược lại. Khi đó trang tiếng Việt hiện tóm tắt tiếng Anh, siêu dữ liệu gửi đi gắn sai ngôn ngữ. Biên tập viên kỹ thuật nên kiểm hai ô này trước khi xuất bản.
Chọn giao diện đọc tốt trên điện thoại
PKP phát hành một số giao diện chính thức; danh sách hiện có xem trong thư viện plugin của bản OJS bạn dùng. Bảng dưới gợi ý các tiêu chí đánh giá thay vì xếp hạng giao diện.
| Tiêu chí | Kiểm thế nào trên điện thoại | Mức chấp nhận được |
|---|---|---|
| Cỡ chữ thân bài và tóm tắt | Đọc tóm tắt không phải phóng to | Đọc thoải mái ở chế độ mặc định |
| Nút tải toàn văn | Bấm bằng ngón cái không trượt | Nút to, rõ nhãn định dạng |
| Menu | Mở và đóng menu, tìm được mục lưu trữ | Menu gọn, không che nội dung |
| Tên tác giả và cơ quan | Xem có tràn dòng, vỡ bố cục không | Xuống dòng gọn gàng |
| Tốc độ tải | Mở trang bài qua mạng di động | Không có ảnh nặng không cần thiết |
| Hiển thị tiếng Việt | Kiểm chữ có dấu trong tiêu đề và menu | Phông chữ hiển thị đủ dấu |
Các giao diện chính thức như Default, Manuscript, Bootstrap3, Health Sciences, Classic, Pragma, Immersion đều có bố cục co giãn. Khác nhau chủ yếu ở phong cách và mức tuỳ biến. Hãy thử từng giao diện trên bản sao hoặc trong phần xem trước, mở bằng điện thoại thật, đừng chỉ thu nhỏ cửa sổ trình duyệt trên máy tính.
Phông chữ là chỗ hay gây lỗi với tiếng Việt: một số phông nhúng không đủ dấu, khiến chữ có dấu hiện bằng phông khác lệch nét. Chọn phông hỗ trợ đầy đủ tiếng Việt khi giao diện cho đổi phông.
Trang bài báo cho người đọc ngoài ngành
Người đọc qua mạng xã hội thường không phải chuyên gia. Một vài chỉnh sửa nhỏ giúp họ ở lại và hiểu bài nói gì.
- Tóm tắt viết rõ ràng, câu đầu nêu được bài tìm ra điều gì.
- Hiển thị DOI dưới dạng đường dẫn và cách trích dẫn bài ngay trên trang.
- Nút tải toàn văn đặt gần đầu trang, có nhãn định dạng rõ ràng.
- Ghi rõ giấy phép sử dụng để người đọc biết được chia sẻ tới đâu.
- Ảnh đại diện cho bài nếu giao diện hỗ trợ, giúp đường dẫn chia sẻ trên mạng xã hội có hình.
- Ngày nhận bài, ngày chấp nhận, ngày xuất bản hiển thị đầy đủ.
Kiểm trang tạp chí trên điện thoại trong mười lăm phút
Sau khi đổi giao diện hoặc sửa bản dịch, một người trong toà soạn nên đi một vòng trên điện thoại thật theo đúng hành trình của người đọc và tác giả.
- Mở một đường dẫn bài báo từ ứng dụng nhắn tin, như cách người đọc thường nhận được.
- Đọc tên bài, tác giả, tóm tắt; kiểm chữ có dấu hiển thị đúng và không phải phóng to.
- Bấm tải toàn văn, kiểm tệp mở được và nút quay lại trang bài hoạt động.
- Chuyển ngôn ngữ sang tiếng Anh rồi về tiếng Việt, kiểm trang không đổi về trang chủ.
- Mở menu, vào mục lưu trữ, tìm một số cũ.
- Đăng nhập bằng tài khoản tác giả thử, mở biểu mẫu nộp bài, đọc lướt các nhãn ô xem có câu dịch khó hiểu không.
- Ghi lại mọi chỗ vướng kèm ảnh chụp màn hình, gửi cho người phụ trách kỹ thuật.
Nên làm vòng kiểm này trên ít nhất hai loại điện thoại khác hệ điều hành, vì trình duyệt mặc định hiển thị phông và cỡ chữ khác nhau.
Lỗi hay gặp
Bật tiếng Việt nhưng không kiểm bản dịch. Người dùng gặp thuật ngữ khó hiểu ngay ở biểu mẫu nộp bài.
Chỉ thử giao diện trên máy tính. Thu nhỏ cửa sổ trình duyệt không giống điện thoại thật về cỡ chữ và thao tác chạm.
Sửa trực tiếp tệp ngôn ngữ trong mã nguồn. Bản sửa mất khi nâng cấp. Dùng Custom Locale.
Để trống tóm tắt tiếng Anh với bài tiếng Việt. Bài khó được tìm thấy trên các cơ sở dữ liệu quốc tế.
Câu hỏi thường gặp
OJS có sẵn tiếng Việt không?
Có bản dịch tiếng Việt do cộng đồng đóng góp qua Weblate của PKP. Mức hoàn thiện khác nhau theo phiên bản; quản trị site cài gói ngôn ngữ rồi bật cho từng tạp chí.
Sửa câu dịch sai trên OJS thế nào cho bền?
Dùng plugin Custom Locale để sửa từng chuỗi trong giao diện. Bản sửa nằm riêng nên không mất khi nâng cấp, nhưng nên kiểm lại sau mỗi lần nâng cấp.
Bài viết tiếng Việt có cần tên bài tiếng Anh không?
Nên có. Tên bài và tóm tắt tiếng Anh giúp bài được tìm thấy trên các cơ sở dữ liệu quốc tế, trong khi trường ngôn ngữ vẫn khai là tiếng Việt.
Giao diện nào của OJS đọc tốt nhất trên điện thoại?
Các giao diện chính thức của PKP đều có bố cục co giãn. Hãy thử từng giao diện trên điện thoại thật theo các tiêu chí cỡ chữ, nút tải toàn văn, menu và tốc độ tải.
Vì sao chữ có dấu hiển thị lệch nét?
Thường do phông chữ của giao diện không hỗ trợ đủ ký tự tiếng Việt, trình duyệt phải mượn phông khác. Chọn phông hỗ trợ đầy đủ tiếng Việt nếu giao diện cho đổi.
Có nên cho người đọc tự chuyển ngôn ngữ không?
Nên, với tạp chí song ngữ. Thêm khối chuyển ngôn ngữ vào thanh bên hoặc đầu trang, và kiểm khối này hiển thị gọn trên điện thoại.
