Taguette và QualCoder là hai phần mềm phân tích định tính miễn phí, mã nguồn mở. Taguette gọn, chạy qua trình duyệt, chỉ làm với văn bản và hợp làm nhóm trên máy chủ. QualCoder là ứng dụng máy tính đầy đủ hơn, có ca, thuộc tính, ghi nhớ, mã hoá ảnh, âm thanh và video, cùng các báo cáo so sánh.
Với luận văn thạc sĩ có vài chục bản gỡ băng và phân tích theo chủ đề, một trong hai công cụ này thường là đủ, không phải trả phí giấy phép và không lo dự án bị khoá khi hết hạn. Phần dưới đây mô tả cách cài, các chức năng chính, cách làm nhóm, cách xuất dữ liệu, và chỉ ra ranh giới mà vượt qua thì nên cân nhắc phần mềm thương mại. Tên menu có thể thay đổi giữa các phiên bản; kiểm hướng dẫn trên trang dự án của bản bạn cài.
Hai công cụ khác nhau thế nào?
So sánh theo những tiêu chí người viết luận văn quan tâm:
| Tiêu chí | Taguette | QualCoder |
|---|---|---|
| Kiểu chạy | Ứng dụng web: chạy trên máy cá nhân mở bằng trình duyệt, hoặc đặt trên máy chủ cho nhiều người | Ứng dụng máy tính viết bằng Python |
| Hệ điều hành | Windows, macOS, Linux; có bản cài sẵn và cài qua Python | Windows, macOS, Linux; có bản cài và chạy từ mã nguồn |
| Loại dữ liệu | Văn bản (Word, PDF, HTML, văn bản thuần và nhiều định dạng khác) | Văn bản, PDF, ảnh, âm thanh, video |
| Ca và thuộc tính | Không có | Có ca, thuộc tính ca và thuộc tính tài liệu |
| Ghi nhớ | Mô tả cho từng mã, không có hệ thống ghi nhớ riêng | Có ghi nhớ cho mã, tài liệu, đoạn mã hoá và nhật ký |
| Làm nhóm | Nhiều tài khoản cùng một dự án khi đặt trên máy chủ | Nhiều tên người mã hoá trong dự án, có báo cáo so sánh |
| Xuất dữ liệu | Trích đoạn theo mã, sổ mã, toàn bộ dự án | Báo cáo mã hoá, sổ mã, trao đổi theo chuẩn REFI-QDA |
Cài đặt: chọn cách phù hợp
Taguette trên máy cá nhân
Cách đơn giản nhất là tải bản cài cho Windows hoặc macOS từ trang dự án. Sau khi chạy, Taguette mở trình duyệt tới một địa chỉ cục bộ; dữ liệu nằm trên máy bạn, không gửi đi đâu. Người quen Python có thể cài bằng pip install taguette rồi chạy lệnh taguette. Taguette dùng Calibre để chuyển đổi nhiều định dạng tài liệu; bản cài sẵn thường đã kèm.
Taguette trên máy chủ cho nhóm
Nếu nhóm nghiên cứu cần cùng mã hoá, một người có kinh nghiệm quản trị hệ thống có thể dựng Taguette trên máy chủ của khoa, có tài khoản và phân quyền. Dự án cũng có một bản chạy công cộng do nhóm phát triển duy trì; trước khi tải dữ liệu phỏng vấn lên bất kỳ máy chủ nào ngoài trường, hãy đối chiếu với cam kết bảo mật trong hồ sơ đạo đức.
QualCoder
Tải bản cài cho hệ điều hành của bạn từ trang phát hành của dự án, hoặc chạy từ mã nguồn với Python theo hướng dẫn trong kho mã. Lần đầu mở, tạo dự án mới; QualCoder lưu dự án thành một thư mục chứa cơ sở dữ liệu và tài liệu. Sao lưu là chép nguyên thư mục đó; phần mềm cũng có chức năng tạo bản sao lưu.
Làm việc với Taguette
Nhập tài liệu và gắn mã
Tạo dự án, thêm tài liệu, đặt tên tài liệu theo mã người tham gia. Taguette gọi mã là thẻ (tag) và đoạn được gắn là đoạn tô (highlight): bôi đen đoạn văn, chọn một hoặc nhiều thẻ. Thẻ có ô mô tả để ghi định nghĩa; hãy dùng nó như sổ mã ngay từ đầu.
Gộp và sắp thẻ
Taguette cho gộp hai thẻ thành một, mọi đoạn tô chuyển sang thẻ còn lại. Không có cây thẻ nhiều cấp như phần mềm lớn, nhiều người đặt tên theo tiền tố có dấu chấm, ví dụ khokhan.thoigian, để các thẻ cùng nhóm đứng cạnh nhau.
Xem theo thẻ
Bấm vào một thẻ để xem mọi đoạn tô của nó kèm tên tài liệu. Đây là màn hình bạn sẽ dùng nhiều nhất khi viết chương kết quả.
Làm việc với QualCoder
Ca và thuộc tính
Tạo thuộc tính như giới, vùng, vai trò, rồi tạo ca cho mỗi người tham gia và gắn tài liệu vào ca. Có thể nhập thuộc tính từ bảng tính. Nhờ vậy các báo cáo có thể lọc theo ca hoặc theo giá trị thuộc tính, gần với cách làm của phần mềm thương mại.
Mã hoá đa phương tiện
Với ảnh, bạn khoanh vùng và gắn mã; với âm thanh và video, gắn mã theo đoạn thời gian và có thể kèm bản gỡ băng. Nếu đề tài có dữ liệu quan sát bằng video lớp học, đây là lợi thế đáng kể so với Taguette.
Báo cáo
QualCoder có nhóm báo cáo: tần suất mã, báo cáo mã hoá lọc theo tài liệu, ca hoặc thuộc tính, và báo cáo so sánh giữa các người mã hoá. Kết quả xuất ra được văn bản hoặc bảng tính để đưa vào luận văn.
Làm nhóm: mỗi công cụ một kiểu
Với Taguette đặt trên máy chủ, mỗi thành viên có tài khoản riêng và người tạo dự án cấp quyền cho từng người, từ chỉ xem tới được sửa thẻ và tài liệu. Mọi người làm trên cùng một bản dự án, thấy ngay đoạn tô của nhau. Cách này tiện cho nhóm nhỏ cùng xây sổ mã, nhưng không tách riêng được phần mã hoá của từng người để đo mức đồng thuận; nếu đề tài cần chỉ số đồng thuận, phải tổ chức theo cách khác, chẳng hạn mỗi người một dự án rồi so thủ công trên bản xuất.
QualCoder đi theo hướng ngược lại: mỗi người đặt tên người mã hoá của mình trong phần thiết lập, và đoạn mã hoá được lưu kèm tên đó. Nhờ vậy cùng một tài liệu có thể chứa mã hoá của hai người, xem riêng hoặc chung, và chạy báo cáo so sánh. Khi mỗi người làm trên máy riêng, cần thống nhất cách gom phần việc về một dự án; kiểm chức năng gộp hay nhập dự án trong bản đang dùng và thử trước trên bản sao.
Dù công cụ nào, hãy chốt sổ mã chung trước khi chia việc, và quy ước ai được thêm mã mới.
Xuất dữ liệu để viết và lưu trữ
Dù dùng công cụ nào, nên xuất định kỳ để không phụ thuộc phần mềm:
- Xuất sổ mã với tên và mô tả từng mã; Taguette xuất được sang bảng tính, văn bản và chuẩn REFI-QDA.
- Xuất trích đoạn theo từng mã ra Word hoặc bảng tính, giữ cột tên tài liệu để trích dẫn đúng người.
- Với Taguette, xuất toàn bộ dự án thành tệp cơ sở dữ liệu để lưu trữ hoặc chuyển sang máy chủ khác.
- Với QualCoder, chép thư mục dự án và, khi cần chuyển phần mềm, xuất theo chuẩn REFI-QDA.
- Đặt các bản xuất trong thư mục có ngày, cạnh bản thảo luận văn.
Khi nào đủ dùng cho luận văn, khi nào không?
Hai công cụ này đủ cho phần lớn đề tài thạc sĩ, nhưng có những dấu hiệu nên chuyển sang phần mềm lớn hơn:
- Đủ: dưới vài chục tài liệu văn bản, một người mã hoá, phân tích theo chủ đề, trình bày kết quả bằng trích đoạn minh hoạ.
- Đủ, nên chọn QualCoder: cần so theo đặc điểm người tham gia, có ảnh hoặc ghi âm cần mã hoá trực tiếp.
- Cân nhắc phần mềm lớn: hàng trăm tài liệu, cần ma trận nhiều chiều, truy vấn phức tạp, trực quan hoá cho xuất bản.
- Cân nhắc phần mềm lớn: nhóm đông người mã hoá cần quy trình đồng thuận chuẩn và hỗ trợ kỹ thuật chính thức.
Chuyển từ công cụ nhỏ lên phần mềm lớn giữa chừng là khả thi nhờ chuẩn REFI-QDA, nhưng không phải mọi thứ đều đi theo. Hãy thử chuyển một bản sao trước khi quyết.
Ghi trong chương phương pháp thế nào?
Ghi tên công cụ, phiên bản, và vai trò của nó: dùng để quản lý dữ liệu, gắn mã và truy xuất trích đoạn. Nếu dùng Taguette trên máy chủ, nêu ai quản lý máy chủ và dữ liệu được bảo vệ thế nào, vì hội đồng đạo đức có thể hỏi. Trích dẫn phần mềm theo cách nhóm phát triển đề nghị trên trang dự án; với QualCoder và Taguette, kho mã thường có mục hướng dẫn trích dẫn.
Tránh viết rằng phần mềm “phân tích” dữ liệu. Câu đúng là bạn phân tích, phần mềm hỗ trợ tổ chức và truy xuất. Phản biện định tính rất nhạy với cách diễn đạt này.
Câu hỏi thường gặp
Taguette có cần kết nối mạng không?
Bản cài trên máy cá nhân chạy cục bộ, không cần mạng. Trình duyệt chỉ là giao diện, dữ liệu nằm trên máy bạn. Chỉ khi dùng máy chủ chung thì mới cần mạng.
QualCoder có hiển thị tiếng Việt có dấu không?
Có, với tài liệu Unicode. Nếu bản gỡ băng dùng phông cũ như TCVN3 hay VNI, hãy chuyển mã sang Unicode trước khi nhập để tránh ký tự lỗi.
Có chuyển dự án Taguette sang NVivo được không?
Có thể chuyển sổ mã qua chuẩn REFI-QDA. Mức chuyển được đoạn mã hoá tuỳ phiên bản hai bên, nên hãy thử với bản sao trước khi làm thật.
Phần mềm mã nguồn mở có an toàn cho dữ liệu nhạy cảm không?
Khi chạy trên máy cá nhân, dữ liệu không rời máy. Mức an toàn phụ thuộc vào cách bạn bảo vệ máy và thư mục dự án, như mã hoá ổ đĩa và sao lưu có kiểm soát.
Hội đồng có chấp nhận luận văn dùng Taguette không?
Hội đồng đánh giá cách phân tích và minh chứng, không đánh giá thương hiệu phần mềm. Ghi rõ công cụ, phiên bản và vai trò của nó trong chương phương pháp là đủ.
