Trang đồng thuận cần nói rõ ai nghiên cứu, mục đích, người trả lời phải làm gì trong bao lâu, rủi ro, cách dữ liệu được lưu và ai xem, quyền bỏ qua câu hỏi và rút lui, cách liên hệ người nghiên cứu, rồi mới có nút đồng ý. Người không đồng ý phải thoát ra được ngay.
Trong khảo sát trực tuyến không có người phỏng vấn giải thích, nên trang đồng thuận gánh toàn bộ việc thông tin. Đây cũng là văn bản hội đồng đạo đức đọc kỹ nhất. Bài này đi qua nội dung, cách dựng trên công cụ, cách thu ít dữ liệu nhất có thể, và cách hỗ trợ người trả lời khi chủ đề nhạy cảm.
Trang đồng thuận cần có những gì?
Danh mục dưới là các ý mà hướng dẫn đạo đức nghiên cứu phổ biến yêu cầu; hội đồng đạo đức của cơ quan bạn có thể có mẫu riêng, khi đó theo mẫu của họ.
| Nội dung | Viết thế nào | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Người và cơ quan nghiên cứu | Họ tên, cơ quan, thư điện tử liên hệ | Chỉ ghi tên nhóm hoặc tên đề tài |
| Mục đích | Một đến hai câu bằng lời thường | Chép nguyên tên đề tài dài bằng thuật ngữ |
| Việc người trả lời làm | Số câu, thời gian ước tính, loại câu hỏi | Ghi thời gian ngắn hơn thực tế |
| Rủi ro và lợi ích | Nêu chủ đề có thể gây khó chịu; lợi ích thật, không hứa quá | Viết “không có rủi ro nào” khi bảng hỏi có câu nhạy cảm |
| Dữ liệu | Ẩn danh hay bảo mật, lưu ở đâu, ai truy cập, giữ bao lâu, công bố dạng gì | Dùng chữ ẩn danh trong khi vẫn thu thư điện tử |
| Tự nguyện và rút lui | Được bỏ qua câu bất kỳ, dừng bất cứ lúc nào, không bị ảnh hưởng gì | Không nói rõ hệ quả của việc rút lui sau khi đã gửi |
| Phê duyệt đạo đức | Tên hội đồng và số quyết định nếu có | Bỏ trống |
| Xác nhận | Người trả lời xác nhận đủ tuổi theo tiêu chí và đồng ý tham gia | Chỉ có nút Tiếp tục, không có lựa chọn không đồng ý |
Quyền rút lui trong khảo sát trực tuyến: nói thật về giới hạn
Trong lúc trả lời
Người trả lời được đóng trình duyệt bất cứ lúc nào. Nói rõ phiếu dở có được lưu hay không: một số công cụ lưu phiếu chưa hoàn tất. Nếu bạn định dùng phiếu dở trong phân tích, phải nói trong trang đồng thuận; nếu không, cam kết không dùng.
Sau khi đã gửi
Với khảo sát ẩn danh thật sự, sau khi gửi không có cách nào tìm ra phiếu của một người để xoá. Đừng hứa “bạn có thể rút dữ liệu bất cứ lúc nào” nếu không làm được. Viết rõ: vì không thu thông tin định danh, phiếu đã gửi không thể rút lại. Nếu cần cho phép rút, cấp cho người trả lời một mã ngẫu nhiên cuối phiếu để họ gửi lại khi muốn rút.
Không hỏi lý do
Người rút lui không cần giải thích. Không đặt câu bắt buộc kiểu “Vì sao bạn dừng lại?” trên trang thoát.
Không thu thông tin thừa: thiết lập trên công cụ
Nguyên tắc
Chỉ thu dữ liệu phục vụ câu hỏi nghiên cứu. Ngày sinh đầy đủ thường có thể thay bằng năm sinh hoặc nhóm tuổi; tên trường cụ thể có thể thay bằng loại hình trường; nơi ở có thể dừng ở cấp tỉnh. Mỗi chi tiết thêm vào làm tăng khả năng nhận ra một người khi ghép các câu trả lời lại.
Thiết lập công cụ
Google Forms: tắt thu địa chỉ thư điện tử và tắt giới hạn một phiếu (giới hạn này bắt người trả lời đăng nhập tài khoản Google). Qualtrics: bật tuỳ chọn ẩn danh phản hồi để không lưu địa chỉ IP và vị trí. LimeSurvey: đặt khảo sát là ẩn danh và tắt lưu địa chỉ IP, thông tin trang giới thiệu. KoboToolbox: biểu mẫu web không cần thông tin thiết bị thì bỏ các trường siêu dữ liệu về thiết bị.
Luật về dữ liệu cá nhân
Ở Việt Nam, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, cùng Nghị định 356/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành. Khảo sát có thu dữ liệu cá nhân, nhất là dữ liệu nhạy cảm như sức khoẻ, cần đối chiếu với các quy định này; hỏi bộ phận pháp chế hoặc hội đồng đạo đức của cơ quan về yêu cầu cụ thể thay vì tự diễn giải.
Câu hỏi nhạy cảm: hỗ trợ người trả lời
Báo trước. Trang đồng thuận và đầu phần câu hỏi nhạy cảm nêu rõ chủ đề sắp hỏi, ví dụ trải nghiệm bạo lực, sức khoẻ tâm thần, mất mát người thân, để người trả lời chuẩn bị hoặc bỏ qua.
Cho phép bỏ qua. Mọi câu nhạy cảm có lựa chọn không muốn trả lời; không đặt bắt buộc.
Thông tin hỗ trợ ở cuối và ở trang thoát. Liệt kê nơi người trả lời có thể tìm hỗ trợ: dịch vụ tham vấn tâm lý của trường hoặc cơ quan, tổng đài hỗ trợ quốc gia phù hợp chủ đề như tổng đài bảo vệ trẻ em, cơ sở y tế. Kiểm từng nơi còn hoạt động và đúng thông tin trước khi đưa vào.
Không để người trả lời một mình với khủng hoảng. Khảo sát ẩn danh không cho phép bạn liên hệ lại. Nếu bảng hỏi đo nguy cơ tự hại, thảo luận với hội đồng đạo đức và chuyên gia lâm sàng về quy trình hiển thị thông tin hỗ trợ ngay khi câu trả lời cho thấy nguy cơ, thay vì chỉ để ở cuối.
Người dưới tuổi trưởng thành và nhóm dễ tổn thương
Trẻ em và vị thành niên
Khảo sát với người chưa thành niên cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định, cộng với sự đồng thuận của chính các em bằng ngôn ngữ phù hợp lứa tuổi. Khảo sát mở trên mạng khó kiểm chứng tuổi; nếu đối tượng là người trưởng thành, thêm câu xác nhận tuổi và loại phiếu không đạt tiêu chí. Khảo sát với trẻ em không bao giờ trả điểm số hay xếp hạng cho các em.
Người trong quan hệ phụ thuộc
Sinh viên do chính người nghiên cứu giảng dạy, nhân viên do người nghiên cứu quản lý có thể thấy khó từ chối. Nhờ người khác phát lời mời, thu ẩn danh, và nói rõ việc tham gia không ảnh hưởng điểm hay đánh giá công việc.
Mẫu đoạn mở của trang đồng thuận
Viết ngắn, theo thứ tự người đọc cần
Một đoạn mở tốt trả lời năm câu trong vài dòng: ai đang hỏi, hỏi để làm gì, mất bao lâu, có bắt buộc không, dữ liệu đi đâu. Ví dụ cấu trúc: “Khảo sát này do nhóm nghiên cứu của [cơ quan] thực hiện nhằm tìm hiểu [chủ đề]. Bảng hỏi gồm khoảng [số] câu, mất khoảng [số] phút. Việc tham gia hoàn toàn tự nguyện; bạn có thể bỏ qua câu bất kỳ hoặc dừng lại bất cứ lúc nào. Nhóm nghiên cứu không thu tên, thư điện tử hay thông tin giúp nhận ra bạn.” Phần chi tiết về lưu trữ, rủi ro, phê duyệt đạo đức đặt bên dưới.
Giọng và cách xưng hô
Giữ một giọng xuyên suốt từ trang đồng thuận tới câu hỏi cuối. Người nghiên cứu nên tự giới thiệu là nhóm nghiên cứu hoặc tên cơ quan, gọi người trả lời là “bạn” hay “anh/chị” tuỳ đối tượng, và dùng đúng cách gọi đó trong mọi câu hỏi. Đối tượng là người cao tuổi hoặc cán bộ quản lý thì cách gọi trang trọng hơn giúp họ yên tâm tham gia.
Kiểm trang đồng thuận trước khi gửi hội đồng đạo đức
- Đọc to trang đồng thuận cho một người ngoài nhóm; họ hiểu được mục đích và việc phải làm sau một lần đọc không?
- Đối chiếu từng cam kết về dữ liệu với thiết lập thật của công cụ: nói ẩn danh thì đã tắt thu thư điện tử, địa chỉ IP chưa?
- Bấm không đồng ý và kiểm người trả lời được đưa ra khỏi khảo sát, không thấy câu hỏi nào.
- Đo thời gian trả lời thật bằng vài người thử và sửa con số trong trang đồng thuận cho khớp.
- Kiểm thông tin liên hệ và thông tin hỗ trợ còn đúng.
- Lưu bản trang đồng thuận đã được phê duyệt; mọi thay đổi sau đó cần báo hội đồng.
Câu hỏi thường gặp
Bấm nút đồng ý trên trang web có được coi là đồng thuận hợp lệ không?
Với khảo sát trực tuyến rủi ro thấp, nhiều hội đồng đạo đức chấp nhận hình thức này thay cho chữ ký. Quyết định cuối cùng thuộc hội đồng của cơ quan bạn, nên mô tả rõ cách đồng thuận trong hồ sơ xin phê duyệt.
Ẩn danh và bảo mật khác nhau thế nào?
Ẩn danh là người nghiên cứu cũng không biết phiếu nào của ai. Bảo mật là người nghiên cứu biết hoặc có thể biết, nhưng cam kết không tiết lộ. Thu thư điện tử thì không còn ẩn danh, chỉ còn bảo mật.
Có nên cho tải về trang đồng thuận không?
Nên. Cho người trả lời tải hoặc in trang thông tin để họ giữ thông tin liên hệ và quyền lợi của mình. Có thể đặt bản PDF hoặc gợi ý họ chụp lại màn hình trang này.
Trang đồng thuận dài quá thì người ta không đọc, làm sao?
Đặt các ý chính ngắn gọn ở đầu, mỗi ý một dòng, và để phần chi tiết bên dưới cho ai muốn đọc thêm. Dùng câu ngắn, từ thông dụng; tránh thuật ngữ pháp lý không cần thiết.
Khảo sát không thu tên có cần hội đồng đạo đức duyệt không?
Tuỳ quy định của cơ quan và lĩnh vực. Nhiều nơi vẫn yêu cầu duyệt hoặc xác nhận miễn duyệt cho mọi nghiên cứu trên người. Hỏi hội đồng trước khi phát, vì tạp chí thường đòi thông tin phê duyệt khi nộp bài.
