Để biết một tạp chí còn được Scopus chỉ mục hay không, mở tệp danh sách nguồn, tìm theo ISSN, rồi đọc ba chỗ: cột trạng thái hoạt động, cột năm bao phủ và phần liệt kê nguồn bị ngừng. Tìm theo tên dễ nhầm với tạp chí mạo danh trùng tên.
Elsevier công bố miễn phí tệp danh sách nguồn của Scopus (Scopus source title list) dạng bảng tính, cập nhật định kỳ, trên trang giới thiệu phạm vi nội dung của Scopus. Tệp này dùng được cả khi cơ quan bạn không mua Scopus. Song song có trang Scopus Sources tra trực tuyến; bài này tập trung vào tệp, vì nó cho bạn thấy cả những nguồn đã bị ngừng — thứ trang tra trực tuyến dễ làm bạn bỏ sót.
Tải và mở tệp đúng cách
Tệp khá nặng, có nhiều trang tính. Mở đúng cách tránh được phần lớn lỗi đọc nhầm:
- Tải bản mới nhất từ trang chính thức của Elsevier về phạm vi nội dung Scopus. Ghi lại tên tệp, có chứa tháng và năm phát hành, vào sổ tra cứu.
- Mở bằng Excel hoặc LibreOffice Calc. Nếu máy yếu, mở bằng LibreOffice và chỉ giữ trang tính cần dùng.
- Xem danh sách các trang tính ở đáy cửa sổ. Ngoài trang chính liệt kê nguồn, thường có trang riêng cho nguồn bị ngừng và trang giải thích mã phân loại ngành.
- Bật bộ lọc cho hàng tiêu đề của trang chính (Data, Filter trong Excel; Data, AutoFilter trong LibreOffice).
- Định dạng cột ISSN thành văn bản trước khi lọc, để các mã bắt đầu bằng số 0 không bị cắt mất.
Đừng dùng bản tệp ai đó chia sẻ trong nhóm chat từ vài năm trước. Danh sách thay đổi theo từng đợt cập nhật; tệp cũ có thể còn tên những tạp chí đã bị ngừng.
Những cột cần đọc và cách hiểu
Tên cột có thể thay đổi nhẹ giữa các bản phát hành; bảng dưới mô tả các cột chính thường gặp và cách đọc:
| Cột (tên gần đúng) | Cho biết gì | Đọc nhầm hay gặp |
|---|---|---|
| Source Title | Tên nguồn trong Scopus | Coi trùng tên là cùng tạp chí |
| Print-ISSN, E-ISSN | Mã ISSN bản in, bản điện tử | Tìm có gạch nối trong khi tệp ghi liền tám ký tự |
| Active or Inactive | Nguồn còn được bổ sung nội dung hay không | Coi Inactive là bị loại vì chất lượng |
| Coverage | Các năm Scopus có nội dung của nguồn | Không để ý khoảng trống giữa các năm |
| Cột ghi nhận ngừng do vấn đề chất lượng | Nguồn bị Scopus ngừng vì lý do chất lượng | Bỏ qua cột này vì nó trống ở đa số dòng |
| Source Type | Tạp chí, kỷ yếu, sách, tập san thương mại | Nhầm kỷ yếu hội nghị là tạp chí |
| Publisher | Nhà xuất bản theo hồ sơ Scopus | Không so với nhà xuất bản trên website tạp chí |
Trạng thái Inactive có nhiều nguyên nhân: tạp chí ngừng xuất bản, đổi tên sang ISSN mới, hoặc Scopus không còn nhận nội dung. Chỉ những nguồn có ghi nhận ngừng vì chất lượng, hoặc có tên trong phần nguồn bị ngừng, mới là trường hợp bị loại.
Lọc theo ISSN, không theo tên
Vì sao tên không đủ
Tạp chí mạo danh thường dùng đúng tên, thậm chí đúng ISSN, của một tạp chí thật. Có những tên tạp chí phổ biến tới mức nhiều nhà xuất bản dùng gần giống nhau. Lọc theo tên vì thế dễ ra nhiều dòng hoặc ra nhầm dòng.
Cách lọc
Lấy ISSN từ trang bài hoặc trang tạp chí, bỏ gạch nối nếu tệp ghi liền, rồi tìm trong cả hai cột bản in và bản điện tử. Nếu ra một dòng, so tiếp tên nhà xuất bản và tên tạp chí với website bạn đang xem. Nếu không ra dòng nào, thử ISSN còn lại của tạp chí.
Khi ISSN khớp mà nhà xuất bản lệch
Đây là tín hiệu nên dừng lại. Có thể tạp chí đã chuyển nhà xuất bản (khi đó có thông tin công khai về việc chuyển), hoặc website bạn đang xem không phải của tạp chí trong Scopus. Đối chiếu tiếp bằng ISSN Portal và trang Scopus Sources.
Đọc cột năm bao phủ cho đúng
Cột Coverage liệt kê các năm Scopus có nội dung của nguồn, có khi là một khoảng liên tục, có khi là nhiều khoảng rời. Câu hỏi bạn cần trả lời không phải là “tạp chí có trong Scopus không” mà là “năm bài của bạn xuất bản có nằm trong khoảng bao phủ không”.
Ví dụ tình huống: một học viên cao học có bài đăng ở một tạp chí mà trang Scopus Sources vẫn hiển thị. Đọc tệp, cột bao phủ dừng ở một năm trước năm bài được xuất bản, và tạp chí có tên trong phần nguồn bị ngừng. Bài đó không được Scopus chỉ mục, dù tên tạp chí vẫn nằm trong cơ sở dữ liệu với các bài cũ.
Vì sao bài đăng sau ngày ngừng không được tính
Chỉ mục theo nội dung, không theo tên. Khi Scopus ngừng một nguồn, nội dung đã chỉ mục trước đó vẫn ở lại, nhưng các số mới không được bổ sung. Tên tạp chí vẫn tìm thấy được, nên người không đọc kỹ dễ tưởng tạp chí vẫn còn.
Ngày xuất bản là mốc. Điều quyết định là bài có được Scopus nạp vào hay không. Cách kiểm chắc nhất: tìm chính bài đó trong Scopus (nếu cơ quan có quyền truy cập) hoặc nhờ thư viện tra giúp.
Cơ quan đánh giá có thể có quy định riêng. Hội đồng xét chức danh, quỹ tài trợ, hay trường của bạn có thể đặt quy định về việc tính bài trên tạp chí bị ngừng. Đọc văn bản của nơi đánh giá, đừng suy từ quy định của Scopus.
Ghi lại bằng chứng tra cứu
Khi cần nộp bằng chứng cho hội đồng hay quỹ, ghi đủ để người khác lặp lại được:
- Tên tệp danh sách nguồn kèm tháng phát hành.
- Dòng tìm được: tên nguồn, ISSN, nhà xuất bản, trạng thái, năm bao phủ.
- Kết quả tra phần nguồn bị ngừng (có hay không có tên).
- Ảnh chụp trang Scopus Sources của tạp chí, có ngày tra.
- Nếu có quyền truy cập Scopus: ảnh chụp bản ghi chính bài báo.
Gom tất cả vào một tệp, đặt tên theo ISSN và ngày tra. Một năm sau khi cần đối chiếu lại, bạn biết chính xác đã tra trên bản nào.
Trang Scopus Sources: dùng để làm gì, đừng dùng thay tệp ở việc gì
Trang Scopus Sources trên website Scopus cho tra theo tên, ISSN, nhà xuất bản hoặc nhóm ngành, xem được miễn phí. Mỗi nguồn có trang riêng với các chỉ số CiteScore, SJR, SNIP, các năm bao phủ và nhóm ngành. Trang này tiện khi bạn cần xem nhanh chỉ số, so vài tạp chí cùng ngành, hay chụp bằng chứng có hình thức gọn.
Điểm yếu của trang tra trực tuyến là nó trình bày nguồn như đang tồn tại, kể cả khi nguồn đã bị ngừng: các bài cũ vẫn ở đó, chỉ số các năm cũ vẫn hiện. Người tra vội thấy tạp chí có tên, có CiteScore, là yên tâm. Vì vậy, với câu hỏi “bài đăng năm nay có được Scopus chỉ mục không”, hãy luôn mở thêm tệp danh sách nguồn và phần nguồn bị ngừng.
Một thói quen tốt cho cán bộ thư viện: giữ một bản tệp danh sách nguồn mới nhất trên ổ dùng chung của thư viện, ghi tháng phát hành vào tên thư mục, và hướng dẫn người hỏi tra trên bản đó. Mọi người trong trường tra cùng một bản, kết quả không lệch nhau.
Câu hỏi thường gặp
Không có tài khoản Scopus thì có kiểm tra được không?
Được. Tệp danh sách nguồn và trang Scopus Sources đều xem miễn phí. Chỉ việc tìm bản ghi từng bài báo trong Scopus mới cần quyền truy cập của cơ quan.
Tạp chí ghi Inactive có phải bị loại khỏi Scopus không?
Chưa chắc. Inactive có thể do tạp chí ngừng xuất bản hoặc đổi tên. Bị loại vì chất lượng thì có ghi nhận riêng trong tệp, hoặc có tên ở phần nguồn bị ngừng.
Tệp danh sách nguồn cập nhật bao lâu một lần?
Elsevier cập nhật định kỳ trong năm. Luôn tải bản mới nhất trước khi tra và ghi tên bản đã dùng vào bằng chứng.
Kỷ yếu hội nghị có trong tệp thì có tính như tạp chí không?
Cột loại nguồn cho biết đó là tạp chí, kỷ yếu hay sách. Cách tính bài kỷ yếu do quy định của cơ quan đánh giá, không do việc có tên trong tệp.
Website tạp chí ghi có trong Scopus nhưng tệp không có thì tin bên nào?
Tin dữ liệu của Scopus. Kiểm lại bằng cả hai ISSN và trang Scopus Sources. Nếu vẫn không có, coi lời khẳng định trên website là chưa được chứng minh.