SJR coi trích dẫn từ tạp chí có uy tín cao là nặng ký hơn, theo kiểu xếp hạng trang web; SNIP chia số trích dẫn của tạp chí cho “tiềm năng trích dẫn” của ngành, để ngành ít trích dẫn không bị thiệt. Cả hai tính trên dữ liệu Scopus và xem miễn phí.
JIF và CiteScore đếm trích dẫn như nhau, dù trích từ tạp chí hàng đầu hay tạp chí vô danh, dù ở ngành sinh y trích dày hay ở toán học trích thưa. SJR và SNIP ra đời để sửa hai điểm đó. Bài này giải thích ý tưởng, cách đọc giá trị, và những tình huống chúng có ích hơn chỉ số trung bình thô.
SJR tính đến uy tín của nguồn trích như thế nào?
Ý tưởng chính
SJR (SCImago Journal Rank) do nhóm SCImago phát triển, dựa trên thuật toán cùng họ với PageRank. Mỗi tạp chí có một lượng “uy tín”; uy tín được truyền qua trích dẫn. Một trích dẫn từ tạp chí có uy tín cao, ít trích ra ngoài, mang nhiều uy tín hơn một trích dẫn từ tạp chí uy tín thấp hoặc trích ra rất nhiều nơi. Quá trình tính lặp lại tới khi các giá trị ổn định.
Cửa sổ và giới hạn tự trích dẫn
SJR năm Y xét trích dẫn trong năm Y tới tài liệu đăng ở ba năm trước đó, rồi chia cho số tài liệu, nên là chỉ số theo bài, không phụ thuộc cỡ tạp chí. Tự trích dẫn được giới hạn ở một tỷ lệ trần, để tạp chí không tự nâng uy tín bằng cách trích chính mình.
Đọc giá trị SJR
Con số SJR không có đơn vị trực quan như “trích dẫn trung bình”. Nó chỉ có nghĩa khi so với tạp chí khác trong cùng hệ và cùng năm. Vì thế người ta dùng SJR chủ yếu qua thứ hạng và hạng Q trong danh mục, chứ ít khi đọc riêng giá trị tuyệt đối.
SNIP điều chỉnh khác biệt ngành ra sao?
Ý tưởng chính
SNIP (Source Normalized Impact per Paper) do Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ (CWTS) của Đại học Leiden phát triển. SNIP lấy số trích dẫn trung bình mỗi bài của tạp chí, rồi chia cho tiềm năng trích dẫn của lĩnh vực mà tạp chí thuộc về.
Lĩnh vực được xác định từ phía trích
Điểm khéo của SNIP: “lĩnh vực” không lấy từ một bảng danh mục cố định mà từ tập các bài trích dẫn tạp chí. Nếu những bài đó có danh mục tài liệu tham khảo dài, nghĩa là ngành trích dày, thì mỗi trích dẫn có giá trị thấp hơn. Nếu chúng trích ít, mỗi trích dẫn được nâng giá trị lên. Nhờ vậy SNIP không phụ thuộc cách chia danh mục, và tạp chí liên ngành được đặt vào đúng môi trường trích dẫn thật của nó.
Đọc giá trị SNIP
Vì đã điều chỉnh mật độ trích dẫn, các giá trị SNIP của tạp chí ở những ngành khác nhau gần nhau hơn so với số trích dẫn thô. Có thể đặt SNIP của một tạp chí toán cạnh một tạp chí sinh học để so tương đối, điều không nên làm với JIF hay CiteScore. Dù vậy, đó vẫn là phép so thô, không phải chuẩn tuyệt đối.
Bốn chỉ số tạp chí, mỗi chỉ số trả lời câu hỏi nào
Chọn chỉ số theo câu hỏi bạn đang muốn trả lời, không theo chỉ số nào cho tạp chí của mình con số đẹp hơn.
| Chỉ số | Câu hỏi mà nó trả lời | Có điều chỉnh uy tín nguồn? | Có điều chỉnh ngành? |
|---|---|---|---|
| JIF | Trung bình một bài gần đây được trích bao nhiêu lần trong năm? | Không | Không |
| CiteScore | Trung bình một tài liệu trong bốn năm được trích bao nhiêu lần? | Không | Không |
| SJR | Tạp chí được những nguồn có uy tín trích tới mức nào? | Có | Gián tiếp, qua mạng trích dẫn |
| SNIP | Tạp chí được trích nhiều hay ít so với mật độ trích dẫn của môi trường nó? | Không | Có |
Ba chỉ số CiteScore, SJR, SNIP đều hiện trên trang hồ sơ tạp chí ở Scopus Sources. Trên SCImago, SJR đi kèm biểu đồ theo năm, số tài liệu, số trích dẫn và hạng Q theo danh mục.
Khi nào nên dùng SJR, khi nào nên dùng SNIP?
Dùng SNIP khi phải so tạp chí thuộc các ngành khác nhau, ví dụ hội đồng của một trường đa ngành muốn có cái nhìn chung về các tạp chí mà giảng viên công bố, hoặc khi bạn làm nghiên cứu liên ngành và đang cân nhắc giữa một tạp chí kỹ thuật với một tạp chí khoa học xã hội.
Dùng SJR khi muốn biết tạp chí đứng ở đâu trong mạng trích dẫn của ngành: được các tạp chí trung tâm trích hay chỉ được trích từ vùng ngoại vi. SJR cũng kém nhạy với chiêu trích chéo giữa một nhóm nhỏ tạp chí ít uy tín, vì trích dẫn từ những nơi đó mang ít uy tín.
Không dùng cả hai để chấm bài hay chấm người. Cũng như JIF, đây là chỉ số tạp chí; một bài trong tạp chí có SJR cao vẫn có thể chưa từng được trích.
Ví dụ giả định: so một tạp chí toán với một tạp chí sinh học
Hai tạp chí sau là giả định. Tạp chí T thuộc toán ứng dụng, mỗi bài được trích trung bình khoảng 1,5 lần trong cửa sổ tính. Tạp chí S thuộc sinh học tế bào, mỗi bài được trích trung bình khoảng 5 lần. Nhìn số thô, S hơn T hơn ba lần, và ai không biết ngành sẽ nghĩ S là tạp chí “mạnh” hơn rất nhiều.
Nhưng các bài trích tới T, phần lớn của dân toán, có danh mục tài liệu tham khảo ngắn, trích ít; còn các bài trích tới S có danh mục tham khảo dài, trích dày. Khi SNIP chia số trích dẫn mỗi bài cho tiềm năng trích dẫn của môi trường tương ứng, khoảng cách giữa T và S co lại đáng kể, thậm chí T có thể nhỉnh hơn nếu so với mặt bằng ngành của nó T được trích tốt hơn S so với mặt bằng ngành của S.
SJR đi theo đường khác. Nếu T được các tạp chí toán hàng đầu trích, còn S được trích chủ yếu từ những tạp chí ít được trích lại, thì mỗi trích dẫn của T mang nhiều uy tín hơn. Hai chỉ số không nhất thiết đồng ý với nhau, và đó là điều bình thường: chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Giới hạn cần biết của SJR và SNIP
Chỉ thấy những gì Scopus phủ. Cả hai tính trên dữ liệu Scopus. Trích dẫn từ tạp chí, sách, báo cáo không được Scopus lập chỉ mục không vào phép tính; ngành nhân văn, nơi sách là kênh chính, vì vậy bị đo thiếu.
Khó giải thích cho người ngoài. Một con số SJR không đọc thành câu như “trung bình mỗi bài được trích ba lần”. Khi đưa vào báo cáo cho người không chuyên, kèm thứ hạng trong danh mục sẽ dễ hiểu hơn.
Tạp chí nhỏ vẫn dao động. Điều chỉnh uy tín hay ngành không làm biến mất nhiễu khi mẫu số chỉ vài chục bài. Xem chuỗi nhiều năm thay vì một năm.
Phương pháp có thể được điều chỉnh. Các nhóm phát triển đôi khi cập nhật cách tính và tính lại số cũ. Khi trích, ghi năm và nguồn để người đọc biết bạn dùng phiên bản nào.
Thao tác nhanh: xem SJR và SNIP của một tạp chí
Trên SCImago, tìm tạp chí theo ISSN, mở trang hồ sơ. Phần đầu có SJR năm gần nhất, chỉ số H của tạp chí, nhà xuất bản và danh mục. Kéo xuống để xem biểu đồ SJR qua các năm và bảng hạng Q theo từng danh mục. Nút xuất dữ liệu cho phép tải số liệu dạng bảng nếu bạn cần so nhiều tạp chí.
Trên Scopus Sources, tìm theo ISSN, mở trang tạp chí; SJR và SNIP nằm cạnh CiteScore. Muốn so một nhóm tạp chí, dùng chức năng so sánh nguồn (Compare sources) nếu trường có quyền truy cập Scopus, chọn các tạp chí và chỉ số cần vẽ theo năm.
Câu hỏi thường gặp
SJR và SNIP có cần tài khoản trả phí để xem không?
Không. SJR xem miễn phí trên cổng SCImago, còn SJR và SNIP đều hiện trên trang Sources của Scopus mà không cần đăng nhập bằng tài khoản của trường. Một số chức năng so sánh chi tiết thì có thể cần quyền truy cập Scopus.
SNIP bằng 1 có nghĩa là trung bình của ngành không?
Không nên hiểu cứng như vậy. SNIP được thiết kế để các ngành có thang gần nhau hơn, nhưng giá trị 1 không phải là điểm trung bình được bảo đảm. Hãy so SNIP với các tạp chí cụ thể bạn quan tâm.
Vì sao SJR của tạp chí giảm dù số trích dẫn tăng?
SJR phụ thuộc cả uy tín của nguồn trích và số tài liệu tạp chí đăng. Nếu trích dẫn tăng chủ yếu từ nguồn ít uy tín, hoặc tạp chí đăng nhiều bài hơn hẳn, SJR có thể giảm trong khi số trích dẫn thô vẫn tăng.
Hạng Q trên SCImago tính theo chỉ số nào?
Hạng Q trên SCImago tính theo SJR trong từng danh mục ngành dựa trên hệ ASJC. Vì vậy hạng đó có thể khác hạng tính theo CiteScore trên Scopus Sources hoặc theo JIF trong JCR.
Có nên ghi SNIP vào hồ sơ khi quy định chỉ hỏi hạng Q?
Không bắt buộc. Nếu muốn bổ sung, ghi SNIP kèm năm và nguồn như một thông tin phụ, nhất là khi tạp chí ở ngành trích dẫn thưa, nơi hạng Q dựa trên chỉ số thô dễ làm tạp chí trông yếu hơn thực tế.