Tạp chí thuộc nhiều nhóm ngành: hạng Q nào được ghi vào hồ sơ

Khi tạp chí thuộc nhiều nhóm ngành, nó có một hạng Q riêng ở mỗi nhóm, và mỗi hệ (SCImago, JCR, Scopus) cho hạng riêng. Hồ sơ nên ghi hạng ở nhóm ngành khớp với nội dung bài và lĩnh vực xét, kèm tên hệ, năm và tên nhóm ngành.

Câu hỏi này thường nổ ra ở phút cuối: bảng kê công trình cần một cột “hạng”, tạp chí của bạn hiện Q1 ở trang này và Q2 ở trang kia. Bài không giảng lại phân hạng là gì; nó tập trung vào thao tác tra đủ các hạng, cách chọn và cách ghi để người thẩm định kiểm lại được mà không nghi ngờ.

Vì sao một tạp chí có nhiều hạng Q?

Hạng Q là vị trí tương đối của tạp chí trong một danh mục ngành, chia làm bốn phần theo giá trị chỉ số. Tạp chí liên ngành được xếp vào vài danh mục cùng lúc, và ở mỗi danh mục nó so với một nhóm đối thủ khác. Một tạp chí về dịch tễ học dinh dưỡng có thể đứng nhóm đầu trong danh mục dinh dưỡng nhưng chỉ ở nửa dưới trong danh mục y tế công cộng, nơi có nhiều tạp chí lớn hơn.

Thêm vào đó, mỗi hệ dùng chỉ số và danh mục riêng. SCImago xếp hạng theo SJR trong các danh mục dựa trên hệ ASJC của Scopus. JCR xếp theo JIF (và có thêm xếp theo JCI) trong danh mục của Web of Science. Trang Sources của Scopus xếp theo phân vị CiteScore trong danh mục ASJC. Ba hệ, ba chỉ số, nên chênh hạng là bình thường chứ không phải lỗi.

Ba nơi cho hạng Q, mỗi nơi tính theo gì

Trước khi chọn, biết mình đang đọc hạng của hệ nào.

Lưu ý: SCImago thường hiển thị ở phần tóm tắt một hạng “tốt nhất” (best quartile) của tạp chí. Con số đó chỉ là hạng cao nhất trong các danh mục, không phải hạng chung. Muốn biết hạng ở từng nhóm, phải mở bảng chi tiết.

Tra đủ hạng ở từng nhóm ngành

Làm một lần cho mỗi tạp chí, ghi kết quả vào một bảng riêng của bạn.

1. Trên SCImago, tìm theo ISSN. Ở trang tạp chí, kéo xuống phần phân hạng theo năm (quartiles by category); mỗi danh mục là một dòng màu, mỗi năm một ô Q.
2. Ghi lại tên từng danh mục và hạng của năm bài được đăng hoặc năm mà quy định yêu cầu, không chỉ năm mới nhất.
3. Trên JCR (nếu trường có quyền truy cập), vào trang hồ sơ tạp chí, mở phần xếp hạng theo danh mục; ghi lại danh mục, thứ hạng (ví dụ 12/150), hạng Q và năm JCR.
4. Trên Scopus Sources, mở CiteScore rank để thấy phân vị trong từng danh mục ASJC; phân vị từ 75 trở lên tương ứng nhóm đầu.
5. Chụp màn hình từng trang, có hiện địa chỉ trang và ngày truy cập, lưu cùng thư mục hồ sơ.

Bảng của bạn nên có các cột: hệ, năm dữ liệu, danh mục, hạng, thứ hạng tuyệt đối nếu có, ngày truy cập. Chừng đó đủ để trả lời mọi câu hỏi của hội đồng.

Chọn hạng nào để ghi?

Theo đúng hệ mà văn bản quy định

Nếu quy chế nêu rõ “theo SCImago” hoặc “theo JCR”, chỉ dùng hệ đó. Đổi sang hệ khác vì cho hạng cao hơn là dễ bị trả hồ sơ, vì người thẩm định thường tra lại đúng hệ quy định.

Theo nhóm ngành khớp với nội dung bài

Cách trung thực là chọn danh mục gần nhất với nội dung bài và với ngành đang xét. Bài về thuật toán đăng ở tạp chí thuộc cả “khoa học máy tính” và “toán ứng dụng” thì ghi danh mục mà bài thực sự đóng góp. Nếu hạng ở danh mục đó thấp hơn, vẫn ghi đúng, có thể ghi thêm hạng ở danh mục kia với chú thích.

Theo năm phù hợp

Nhiều quy định lấy năm công bố bài; một số lấy năm gần nhất tại thời điểm nộp. SCImago công bố dữ liệu năm trước vào khoảng giữa năm sau, nên bài đăng gần đây có thể chưa có hạng của đúng năm đăng. Khi đó ghi rõ năm dữ liệu đang dùng, đừng tự gán.

Khi quy định im lặng

Ghi “hạng tốt nhất” là được nếu bạn ghi đủ ngữ cảnh: hệ, năm, danh mục. Thiếu tên danh mục, con số Q1 không kiểm được và dễ bị coi là tô hồng.

Mẫu ghi hạng cho trung thực

Ba cách ghi dưới đây xếp từ thiếu tới đủ. Nội dung trong ngoặc là chỗ bạn điền số liệu thật.

Ghi theo dòng cuối tốn thêm vài chữ nhưng gần như loại hết nguy cơ bị hỏi lại. Với JCR, có thể thêm thứ hạng tuyệt đối, ví dụ dạng “(thứ hạng)/(số tạp chí) trong danh mục”.

Tình huống: bảng kê công trình trong hồ sơ xét chức danh

Một giảng viên ngành công nghệ thực phẩm có bài trong một tạp chí được xếp vào ba danh mục: khoa học thực phẩm, hoá học ứng dụng và kỹ thuật hoá học. Trên SCImago, năm bài được đăng, tạp chí ở nhóm Q1 trong khoa học thực phẩm, Q2 ở hai danh mục còn lại. Trong JCR, tạp chí chỉ thuộc một danh mục của Web of Science và ở nhóm Q2. Quy chế của đơn vị yêu cầu “ghi hạng theo SCImago tại năm công bố”.

Cách ghi gọn và đủ là: Q1 trong danh mục khoa học thực phẩm (Food Science), SCImago, năm dữ liệu trùng năm công bố, kèm ngày truy cập. Bài báo nói về quy trình chế biến nên danh mục này khớp nội dung, không có gì phải chú thích thêm. Nếu cũng bài ấy nhưng nội dung chính là tổng hợp một chất xúc tác, danh mục khớp lại là hoá học ứng dụng; khi đó trung thực là ghi Q2 ở danh mục đó, có thể thêm “Q1 trong danh mục khoa học thực phẩm” để người đọc thấy đủ.

Điều không nên làm là ghi “Q1 (SCImago, JCR)”: JCR không cho Q1, và ghi gộp hai hệ trong một ngoặc khiến người thẩm định nghĩ bạn chưa tra kỹ hoặc cố ý làm đẹp. Một lần bị hỏi lại kiểu này thường kéo theo việc soát kỹ toàn bộ bảng kê, mất thời gian cho cả hai bên.

Lỗi hay gặp khi ghi hạng

Lấy hạng của năm mới nhất cho bài đăng nhiều năm trước. Hạng thay đổi theo năm; bài đăng năm cũ nên đi với hạng năm đó nếu quy định lấy năm công bố.

Ghi “Q1 SCI” cho tạp chí chỉ có hạng SCImago. SCImago dựa trên dữ liệu Scopus, không liên quan tới các chỉ mục của Web of Science. Gộp tên như vậy là ghi sai nguồn.

Tra nhầm tạp chí trùng tên. Nhiều tạp chí có tên gần giống nhau, có cả tạp chí giả mạo tên. Luôn đối chiếu ISSN với trang của tạp chí đã đăng bài.

Chép hạng từ trang web của chính tạp chí. Trang của tạp chí có thể ghi hạng cũ hoặc chọn hạng đẹp nhất. Tra trực tiếp từ hệ gốc rồi mới ghi.

Quên rằng tạp chí đã bị ngừng phủ. Tạp chí bị Scopus ngừng lập chỉ mục vẫn còn dữ liệu các năm cũ trên SCImago. Xem năm phủ cuối trước khi ghi cho bài mới.

Câu hỏi thường gặp