Trên Zenodo, bạn đăng nhập, bấm tạo bản ghi mới, tải tệp lên, chọn loại tài liệu, điền tiêu đề, người tạo, mô tả, giấy phép, lưu nháp, xem trước rồi công bố. DOI được cấp ngay khi công bố, hoặc đặt trước khi còn là nháp. Siêu dữ liệu sửa được về sau, còn tệp chỉ sửa được trong thời hạn ngắn.
Zenodo do CERN vận hành, ra đời trong khuôn khổ dự án OpenAIRE của châu Âu, nhận gần như mọi loại sản phẩm nghiên cứu: bộ dữ liệu, mã nguồn, tiền ấn phẩm, bài trình chiếu, áp phích, báo cáo. Miễn phí cho người dùng cá nhân và cấp DOI qua DataCite. Bài này đi theo đúng trình tự biểu mẫu, chỉ ra chỗ người mới hay điền sai.
Tạo bản ghi đầu tiên: trình tự
Đăng nhập bằng tài khoản Zenodo, hoặc liên kết bằng ORCID hay GitHub. Liên kết ORCID ngay từ đầu giúp điền tên người tạo nhanh và đúng.
- Bấm nút tải lên mới (
New upload) để mở biểu mẫu bản ghi. - Kéo thả tệp vào vùng tải lên. Nén thư mục nhiều tệp nhỏ thành một tệp nén, kèm tệp
READMEở ngoài để người xem biết bên trong có gì. - Trả lời câu hỏi bạn đã có DOI chưa. Nếu sản phẩm chưa có DOI, chọn để Zenodo cấp; có thể đặt trước DOI ngay lúc này để ghi vào bài báo.
- Chọn loại tài liệu (
Resource type): bộ dữ liệu, phần mềm, ấn phẩm và các tiểu loại, bài trình chiếu, áp phích, hình ảnh. - Điền tiêu đề, ngày xuất bản, người tạo (
Creators) với ORCID và đơn vị, mô tả. - Chọn giấy phép và quyền truy cập.
- Thêm từ khoá, tài trợ, định danh liên quan nếu có.
- Lưu nháp (
Save draft), xem trước (Preview), kiểm lại, rồi công bố (Publish).
Tên nút và vị trí có thể thay đổi khi Zenodo cập nhật giao diện; trình tự các khối thông tin thì ổn định. Nếu muốn thử trước, Zenodo có môi trường thử nghiệm (sandbox) riêng, DOI cấp ở đó không có giá trị thật.
Chọn loại tài liệu và điền người tạo
Hai trường này quyết định cách bản ghi được trích dẫn và tìm thấy. Chọn sai loại tài liệu khiến câu trích dẫn tự sinh sai dạng.
| Sản phẩm | Loại tài liệu nên chọn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bộ dữ liệu kèm bài báo | Dataset | Liên kết tới bài báo bằng định danh liên quan |
| Mã phân tích | Software | Nếu mã nằm trên GitHub, cân nhắc tích hợp GitHub để mỗi bản phát hành tự lên Zenodo |
| Tiền ấn phẩm, báo cáo | Publication, chọn tiểu loại phù hợp | Với tiền ấn phẩm, máy chủ chuyên ngành thường được cộng đồng đọc hơn |
| Bài trình chiếu hội thảo | Presentation | Điền tên hội thảo trong phần thông tin hội nghị |
| Áp phích | Poster | Tải bản PDF, không tải tệp thiết kế gốc nếu không cần |
Người tạo là người sẽ đứng tên trong câu trích dẫn, theo đúng thứ tự bạn nhập. Người đóng góp (Contributors) là người tham gia nhưng không đứng tên trích dẫn, kèm vai trò như người thu thập dữ liệu, người quản lý dự án. Nhập họ tên theo dạng họ và tên tách riêng, viết có dấu nhất quán với các công bố khác của bạn.
Giấy phép và quyền truy cập
Giấy phép áp cho tệp, không áp cho siêu dữ liệu; siêu dữ liệu trên Zenodo luôn công khai theo chính sách của nền tảng. Đừng ghi thông tin nhạy cảm vào phần mô tả với ý nghĩ đã khoá tệp là đủ.
Truy cập mở. Tệp công khai cho mọi người. Phải chọn một giấy phép; với dữ liệu, CC BY 4.0 hoặc CC0 là lựa chọn phổ biến, với mã nguồn chọn giấy phép phần mềm như MIT, Apache hoặc GPL.
Cấm tạm thời (embargo). Siêu dữ liệu công khai ngay, tệp tự mở vào ngày bạn chọn. Hợp với dữ liệu kèm bài đang chờ xuất bản.
Hạn chế. Siêu dữ liệu công khai, tệp chỉ cấp cho người được duyệt. Có thể bật chức năng xin truy cập và đặt điều kiện. Dùng khi dữ liệu nhạy cảm.
Bản ghi riêng hoàn toàn. Có thể đặt cả bản ghi ở chế độ hạn chế, nhưng khi đó DOI dẫn tới trang không cho xem nội dung. Ít khi hợp với mục đích kho mở.
Cộng đồng: gắn bản ghi vào một bộ sưu tập
Cộng đồng (Communities) trên Zenodo là bộ sưu tập do một người hay tổ chức quản lý, ví dụ của một hội thảo, một dự án, một phòng thí nghiệm. Khi gửi bản ghi vào cộng đồng, người quản lý cộng đồng duyệt rồi bản ghi mới hiện trong bộ sưu tập. Bản ghi vẫn công bố và có DOI dù chưa được duyệt vào cộng đồng.
Gắn vào cộng đồng giúp bản ghi được tìm thấy theo ngữ cảnh. Nếu nhóm của bạn đăng nhiều sản phẩm, lập một cộng đồng riêng giúp có trang tổng hợp gọn mà không phải tự làm website. Đừng gửi vào cộng đồng không liên quan để được chú ý; người quản lý sẽ từ chối.
Mã nguồn trên GitHub: để mỗi bản phát hành tự lên Zenodo
Nếu mã phân tích của bạn nằm trong một kho GitHub công khai, không cần tải tay. Zenodo có tích hợp với GitHub, mỗi lần bạn tạo bản phát hành (release) trên GitHub thì Zenodo lưu một bản chụp mã và cấp DOI. Các bước chung:
- Đăng nhập Zenodo bằng tài khoản đã liên kết GitHub, vào phần cài đặt GitHub trong tài khoản Zenodo.
- Bật công tắc cho đúng kho mã cần lưu.
- Trên GitHub, tạo một bản phát hành mới với số hiệu rõ ràng, ví dụ theo dạng phiên bản ngữ nghĩa.
- Quay lại Zenodo, kiểm bản ghi vừa sinh, bổ sung siêu dữ liệu còn thiếu như người tạo, mô tả, tài trợ.
- Muốn siêu dữ liệu đúng ngay từ đầu, thêm tệp mô tả trích dẫn vào kho mã theo hướng dẫn của Zenodo, để lần phát hành sau không phải sửa tay.
Kho mã riêng tư không đi theo đường này; cũng đừng bật cho kho chứa khoá truy cập hay dữ liệu nhạy cảm, vì bản chụp sẽ công khai vĩnh viễn.
Sau khi công bố: gì sửa được, gì bị khoá
Đây là chỗ người mới hay vấp nhất: công bố vội rồi phát hiện thiếu tệp hoặc tệp sai sau vài tháng. Dùng bản nháp và nút xem trước cho đến khi chắc chắn.
Siêu dữ liệu
Tiêu đề, mô tả, từ khoá, người tạo, giấy phép, định danh liên quan đều sửa được qua nút chỉnh sửa. Mỗi lần sửa, siêu dữ liệu gửi DataCite cũng được cập nhật. Sửa giấy phép theo hướng chặt hơn không thu hồi được quyền đã cấp cho người đã tải về.
Tệp
Theo hướng dẫn hiện hành của Zenodo, chủ bản ghi có thể sửa tệp đã tải lên trong một thời hạn ngắn sau khi công bố, dành cho sửa lỗi nhỏ; thời hạn này hiện là 30 ngày. Quá hạn, mọi thay đổi tệp phải đi qua phiên bản mới với DOI mới.
DOI
DOI đã cấp không thay đổi và không xoá. Nếu cần gỡ bản ghi vì lý do pháp lý hay đạo đức, liên hệ đội hỗ trợ Zenodo; trang DOI sẽ hiện thông báo thay vì nội dung.
Lỗi hay gặp của người mới
Danh sách kiểm trước khi bấm công bố:
- Tên tệp có dấu tiếng Việt và khoảng trắng, gây lỗi khi người khác tải về trên hệ điều hành khác.
- Không có tệp
README, người xem không biết các cột dữ liệu nghĩa là gì. - Chỉ một người tạo trong khi bộ dữ liệu là của cả nhóm.
- Mô tả chép nguyên tóm tắt bài báo, không nói gì về chính bộ dữ liệu.
- Chọn giấy phép không phù hợp với loại sản phẩm, như giấy phép Creative Commons cho mã nguồn.
- Quên liên kết tới bài báo bằng DOI, nên hai bản ghi không biết nhau.
Dung lượng tối đa cho mỗi bản ghi và số tệp được phép nằm trong trang trợ giúp của Zenodo; tra mức hiện hành trước khi tải bộ dữ liệu lớn.
Câu hỏi thường gặp
Zenodo có mất phí không?
Người dùng cá nhân tải lên và nhận DOI miễn phí trong giới hạn dung lượng chuẩn. Nhu cầu dung lượng lớn hơn được xem xét riêng theo chính sách hiện hành của Zenodo.
Có thể đặt trước DOI Zenodo để ghi vào bài báo không?
Có. Khi bản ghi còn là nháp, chọn để Zenodo cấp DOI trước. DOI chỉ phân giải được sau khi bạn công bố bản ghi, nên nhớ công bố trước khi bài báo ra.
Bản ghi trên Zenodo có xoá được không?
Bản ghi đã công bố có DOI nên không xoá như tệp thông thường. Trong thời hạn ngắn sau công bố có thể sửa tệp; trường hợp cần gỡ vì lý do nghiêm trọng, liên hệ đội hỗ trợ.
Nên đăng dữ liệu lên Zenodo hay kho của trường?
Nếu trường có kho dữ liệu cấp DOI, cả hai đều được. Zenodo có lợi thế nhận mọi ngành và dễ dùng; kho của trường có lợi thế hỗ trợ tại chỗ. Kiểm yêu cầu của tạp chí và nhà tài trợ trước.
Zenodo có kiểm duyệt nội dung tải lên không?
Zenodo có chính sách nội dung và có thể gỡ bản ghi vi phạm, nhưng không bình duyệt chất lượng khoa học. Trách nhiệm về độ chính xác và quyền đăng thuộc về người tải lên.