Zenodo cấp cho mỗi phiên bản một DOI riêng, và thêm một DOI khái niệm đại diện cho mọi phiên bản, luôn dẫn tới bản mới nhất. Muốn người khác tái lập đúng kết quả, trích DOI phiên bản bạn đã dùng. Muốn nói tới sản phẩm nói chung, như một phần mềm đang phát triển, dùng DOI khái niệm.
Nhiều người chỉ thấy một DOI trên trang bản ghi rồi chép vào bài, không để ý DOI đó thuộc loại nào. Hậu quả hiện ra vài năm sau: người đọc bấm DOI trong bài, mở ra phiên bản thứ tư với dữ liệu đã sửa, không khớp với bảng kết quả. Bài này giải thích cơ chế và chỉ cách chọn đúng.
Cơ chế phiên bản trên Zenodo hoạt động thế nào?
Khi bạn công bố bản ghi lần đầu, Zenodo cấp hai DOI. DOI phiên bản gắn với đúng tập tệp và siêu dữ liệu của phiên bản đó. DOI khái niệm (concept DOI) gắn với cả chuỗi phiên bản, phân giải về phiên bản mới nhất. Ở phiên bản đầu, hai DOI trông như cùng một bản ghi, nên dễ nhầm.
Khi bạn tạo phiên bản mới bằng nút phiên bản mới (New version), Zenodo sao chép siêu dữ liệu sang một bản nháp, bạn thay tệp, sửa mô tả, rồi công bố. Phiên bản mới có DOI phiên bản mới, còn DOI khái niệm giữ nguyên và chuyển sang trỏ vào phiên bản mới. Các phiên bản cũ vẫn tồn tại, vẫn tải được, có thông báo rằng đã có phiên bản mới hơn.
Trên trang bản ghi, khung phiên bản liệt kê các phiên bản kèm ngày và có dòng gợi ý trích dẫn mọi phiên bản bằng DOI khái niệm. Đó là chỗ nhanh nhất để lấy đúng DOI bạn cần.
Trích DOI nào trong từng tình huống?
Quy tắc chung: trích chính xác thứ bạn đã dùng. Bảng dưới áp quy tắc đó cho các tình huống thường gặp.
| Tình huống | Nên trích | Lý do |
|---|---|---|
| Bài báo dùng một bộ dữ liệu để ra kết quả | DOI phiên bản đã dùng | Người đọc tải đúng tệp, tái lập được bảng kết quả |
| Bài báo dùng một phần mềm ở phiên bản cụ thể | DOI phiên bản, kèm số hiệu phiên bản | Hành vi phần mềm đổi giữa các phiên bản |
| Giới thiệu chung một phần mềm hay bộ dữ liệu đang được duy trì | DOI khái niệm | Người đọc đến được bản mới nhất |
| Tuyên bố sẵn có dữ liệu trong bài | DOI phiên bản, có thể ghi thêm DOI khái niệm | Bản cố định để kiểm chứng, kèm lối đến bản cập nhật |
| Trang web dự án, lý lịch khoa học | DOI khái niệm | Không phải sửa mỗi khi có phiên bản mới |
| Dữ liệu thu thập định kỳ, mỗi đợt một phiên bản | DOI phiên bản của đợt đã phân tích | Mỗi đợt là một trạng thái dữ liệu khác |
Khi không chắc, trích DOI phiên bản. Từ DOI phiên bản người đọc vẫn tìm được phiên bản mới qua thông báo trên trang, còn từ DOI khái niệm thì không biết bạn đã dùng phiên bản nào.
Cập nhật bộ dữ liệu sau khi bài đã đăng
Nguyên tắc: phiên bản mới cho thay đổi tệp, chỉnh sửa trực tiếp cho thay đổi mô tả.
Sửa lỗi trong dữ liệu
Nếu còn trong thời hạn sửa tệp ngắn sau khi công bố, có thể sửa trực tiếp. Quá hạn, tạo phiên bản mới, ghi trong mô tả đã sửa gì và vì sao. Nếu lỗi ảnh hưởng tới kết quả bài báo, cân nhắc liên hệ tạp chí về việc đính chính; phiên bản mới của dữ liệu không tự sửa được bài.
Bổ sung dữ liệu mới
Thu thêm dữ liệu sau khi bài đăng thì tạo phiên bản mới, giữ nguyên tệp cũ hoặc tách tệp theo đợt. Ghi rõ phiên bản nào ứng với bài báo nào, để người đọc bài cũ không lấy nhầm.
Đổi định dạng hay sắp xếp lại
Chuyển tệp sang định dạng mở hơn, thêm tệp mô tả, sắp xếp lại thư mục cũng là lý do hợp lệ cho phiên bản mới. Nếu nội dung số liệu không đổi, nói rõ điều đó trong mô tả.
Chỉ sửa siêu dữ liệu
Sửa mô tả, từ khoá, thêm liên kết tới bài báo không cần phiên bản mới; dùng chức năng chỉnh sửa của bản ghi hiện có.
Tạo phiên bản mới: thao tác
Thực hiện trên trang bản ghi, bằng tài khoản chủ sở hữu:
- Mở phiên bản mới nhất của bản ghi, bấm nút tạo phiên bản mới.
- Trong bản nháp, xoá tệp không còn dùng, tải lên tệp mới. Tệp cũ ở phiên bản trước không bị ảnh hưởng.
- Cập nhật trường phiên bản (
Version) theo quy ước của nhóm, ví dụ đánh số hoặc theo ngày. - Sửa ngày xuất bản và mô tả, thêm một đoạn ghi thay đổi so với phiên bản trước.
- Kiểm định danh liên quan: thêm bài báo mới nếu phiên bản này phục vụ bài mới.
- Xem trước rồi công bố. Ghi lại DOI phiên bản mới vào hồ sơ dự án.
Với mã nguồn đã bật tích hợp GitHub, mỗi bản phát hành tự tạo phiên bản mới; bạn chỉ cần kiểm siêu dữ liệu sau mỗi lần.
Khi phiên bản cũ có vấn đề
Phiên bản cũ chứa lỗi nghiêm trọng
Phiên bản cũ không bị xoá, nhưng theo hướng dẫn của Zenodo, chủ bản ghi có thể hạn chế quyền truy cập công khai vào tệp của phiên bản cũ và thêm ghi chú công khai giải thích thay đổi ở phiên bản sau. Dùng cách này khi tệp cũ có thể gây hiểu sai nghiêm trọng, không dùng chỉ vì muốn giấu một phiên bản kém đẹp.
Phiên bản cũ lỡ chứa thông tin cá nhân
Đây là trường hợp cần xử lý ngay: hạn chế truy cập tệp và liên hệ đội hỗ trợ Zenodo. Báo cho hội đồng đạo đức theo quy trình của đơn vị nếu dữ liệu người tham gia bị lộ.
Tình huống: dữ liệu khảo sát có thêm đợt hai
Một nhóm công bố dữ liệu đợt một kèm bài báo thứ nhất, một năm sau thu đợt hai và viết bài thứ hai. Họ tạo phiên bản mới chứa cả hai đợt, tệp tách theo đợt, mô tả ghi rõ phiên bản một dùng cho bài thứ nhất. Bài thứ hai trích DOI phiên bản hai. Người đọc bài thứ nhất vẫn tải đúng dữ liệu cũ, còn người muốn dùng toàn bộ đến được bản đầy đủ qua DOI khái niệm.
Câu trích dẫn cho từng loại DOI
Zenodo tự sinh câu trích dẫn theo nhiều kiểu trích dẫn trên trang bản ghi. Cấu trúc chung khi tự viết:
| Loại | Thành phần câu trích dẫn |
|---|---|
| DOI phiên bản | Người tạo, năm công bố phiên bản, tiêu đề, số hiệu phiên bản, Zenodo, DOI phiên bản |
| DOI khái niệm | Người tạo, tiêu đề, Zenodo, DOI khái niệm; có thể bỏ số hiệu phiên bản |
| Phần mềm | Như DOI phiên bản, loại tài liệu ghi là phần mềm, kèm số hiệu phát hành |
Kiểm câu trích dẫn tự sinh trước khi dán vào bài: nếu tên người tạo hoặc số hiệu phiên bản sai, sửa siêu dữ liệu bản ghi thay vì sửa tay trong bài, để mọi người trích dẫn sau cũng đúng.
Lỗi hay gặp
Tạo bản ghi mới thay vì phiên bản mới. Khi bấm tải lên mới thay vì phiên bản mới, bạn có một chuỗi phiên bản thứ hai với DOI khái niệm khác. Hai bản ghi không liên kết với nhau, trích dẫn bị tách. Nếu đã lỡ, nối chúng bằng định danh liên quan và ghi rõ trong mô tả.
Trích DOI khái niệm trong bài phân tích. Người đọc sau này mở ra phiên bản khác với bản bạn đã dùng. Sửa bằng cách ghi rõ phiên bản trong phần phương pháp nếu bài đã đăng.
Không ghi thay đổi giữa các phiên bản. Người dùng phải tải hai phiên bản về so từng tệp. Một đoạn ghi thay đổi ngắn tiết kiệm công cho mọi người.
Số hiệu phiên bản không nhất quán. Trường phiên bản trên Zenodo, tên tệp và câu trong bài báo ghi ba số khác nhau. Chọn một quy ước và dùng xuyên suốt.
Câu hỏi thường gặp
DOI khái niệm của Zenodo có thay đổi khi tạo phiên bản mới không?
Không. DOI khái niệm giữ nguyên cho cả chuỗi phiên bản và luôn phân giải về phiên bản mới nhất. Mỗi phiên bản mới nhận một DOI phiên bản riêng.
Làm sao biết DOI đang có là DOI khái niệm hay phiên bản?
Mở trang bản ghi, xem khung phiên bản. DOI khái niệm được nêu ở dòng gợi ý trích dẫn mọi phiên bản; DOI hiển thị ở đầu trang mỗi phiên bản là DOI phiên bản.
Phiên bản cũ trên Zenodo có bị xoá khi tạo phiên bản mới không?
Không. Phiên bản cũ vẫn truy cập và tải được, chỉ kèm thông báo đã có phiên bản mới hơn. Đây là điều kiện để bài báo cũ vẫn tái lập được.
Phần mềm nên trích DOI nào trong bài báo?
Trích DOI phiên bản đúng với phiên bản bạn đã chạy, kèm số hiệu phiên bản. Khi giới thiệu phần mềm nói chung, ví dụ trong phần mở đầu, có thể dùng DOI khái niệm.
Sửa dữ liệu rồi có cần báo tạp chí không?
Nếu lỗi ảnh hưởng tới kết quả hay kết luận của bài, nên liên hệ tạp chí về đính chính. Phiên bản mới trên Zenodo không thay đổi nội dung bài đã đăng.
